Don Van Vliet (ur. 15 stycznia 1941 r. – 17 grudnia 2010 r., Don Glen Vliet) był amerykańskim piosenkarzem i artystą, najbardziej znanym pod nazwiskiem scenicznego Kapitana Beefhearta. Urodził się w Glendale w Kalifornii i już od młodości interesował się zarówno muzyką, jak i malarstwem. Jego kariera muzyczna jest nierozerwalnie związana z eksperymentalnym rockiem i awangardowym bluesem; charakteryzowała ją surowa, chropawa barwa głosu, nietypowe frazowanie oraz złożone, polirytmiczne kompozycje.
Muzyka i współpraca z Frankiem Zappą
Bardzo wcześnie nawiązał kontakt z rówieśnikiem Frankiem Zappą — byli kolegami z dzieciństwa i często pojawiali się we wspólnych kontekstach artystycznych. Najsłynniejsza relacja to Frank Zappa jako przyjaciel i współpracownik; Zappa w pewnym momencie pracował nad projektem filmowym, od którego wywodzi się pseudonim sceniczny Van Vlieta (Zappa, który napisał, lecz wkrótce porzucił projekt, zatytułowany „Kapitan Beefheart walczy z Gruntami”).
Jako lider zespołu Captain Beefheart and his Magic Band stworzył szereg nagrań, które miały duży wpływ na rozwój muzyki alternatywnej i awangardy rockowej. Jego najbardziej znany album — nagrany w 1969 roku — nosi tytuł "Trout Mask Replica" i jest często wymieniany jako kamień milowy eksperymentalnego rocka. W dorobku artystycznym znajdują się także płyty takie jak Safe as Milk, Lick My Decals Off, Baby czy późniejsze wydawnictwa z końca lat 70. i początku 80., które spotkały się z uznaniem krytyki.
Późniejszy okres i malarstwo
Wraz ze swoją grupą Magic Band kontynuował tworzenie muzyki do końca lat 70. i na początku 80., a niektóre albumy z tego okresu otrzymały pozytywne recenzje i przyczyniły się do utrwalenia jego pozycji jako muzyka o wyjątkowej wizji artystycznej. Z czasem jednak Van Vliet wycofał się z muzyki – głównie z powodu problemów zdrowotnych (choroby) – i skoncentrował się na pracy malarskiej.
Jako twórca wizualny Van Vliet był znany z malarstwa określanego często jako abstrakcyjna sztuka prymitywna; jego prace cechuje ekspresja, intensywne barwy i rytmiczne formy. Jego obrazy były prezentowane w licznych galeriach, zarówno w Nowym Jorku, jak i w wielu wystawach w Europie. Kolekcjonerzy i krytycy doceniali jego malarską niezależność i charakterystyczny język wizualny.
Dziedzictwo i śmierć
Van Vliet pozostawił po sobie duże dziedzictwo artystyczne — zarówno muzyczne, jak i malarskie. Jego wpływ wyraźnie widać w twórczości wielu alternatywnych artystów, a eksperymentalne podejście do rytmu, brzmienia i formy nadal inspiruje muzyków i krytyków.
Don Van Vliet zmarł 17 grudnia 2010 roku w wieku 69 lat. Przyczyną śmierci były powikłania związane ze stwardnieniem rozsianego, na dwadzieścia dziewięć dni przed jego 70. urodzinami. Po jego śmierci zainteresowanie jego twórczością muzyczną i malarską ponownie wzrosło, a kolejne wystawy i wznowienia płyt przypominały o jego nietuzinkowej roli w historii sztuki współczesnej.
