Yaws (framboesia tropikalna, malinica) – przyczyny, objawy i leczenie

Yaws (framboesia, malinica) – przyczyny, objawy i leczenie: rozpoznanie, antybiotyki, powikłania, profilaktyka i metody zwalczania w społecznościach tropikalnych.

Yaws (framboesia tropikalna, malinica) to zakaźna choroba tropikalna skóry, kości i stawów wywoływana przez bakterię Treponema pallidum pertenue. Choroba dotyczy wyłącznie ludzi i występuje głównie w rejonach o niskim poziomie higieny i wśród dzieci, które zarażają się najczęściej w trakcie zabawy przez bezpośredni kontakt z wysiękiem z rany chorego.

Objawy

Przebieg choroby zwykle dzieli się na fazy:

• Faza pierwotna: po okresie inkubacji trwającym zwykle kilka tygodni pojawia się pojedynczy, okrągły, twardy guzek skórny (tzw. "mother yaw") o średnicy 2–5 cm. Guz może pękać i tworzyć owrzodzenie, które zwykle goi się w ciągu 3–6 miesięcy.
• Faza wtórna: po kilku tygodniach lub miesiącach mogą wystąpić mnogie, często wilgotne brodawkowate zmiany skórne (papillomy), nowe owrzodzenia, a także bóle kości i stawów oraz ogólne objawy, takie jak zmęczenie. Skóra dłoni i podeszwy stóp może stać się pogrubiała i pękać.
• Faza późna (przewlekła): u części chorych, po kilku latach, rozwijają się destrukcyjne zmiany skóry i kości — szczególnie kości nosowej i twarzoczaszki — prowadzące do trwałych odkształceń i znacznych blizn. Bez leczenia poważne deformacje występują u około 10% przypadków.

Powikłania

Mogą to być przewlekłe zmiany kostne (periostitis, osteitis), zniekształcenia twarzy (m.in. zniszczenie struktur nosa), znaczne bliznowacenie skóry, ograniczenie ruchomości stawów oraz społeczna izolacja z powodu widocznych zmian. Choroba nie jest zwykle związana z zakażeniem okołoporodowym w takim samym stopniu jak kiła, jednak wymaga leczenia dorosłych i dzieci.

Rozpoznanie

Rozpoznanie opiera się na obrazie klinicznym i badaniach laboratoryjnych. Standardowe testy serologiczne stosowane są podobnie jak w przypadku innych zakażeń treponemalnych:

• testy nienadające się do rozróżnienia aktywności infekcji (np. RPR, VDRL),
• testy treponemalne (np. TPPA, FTA-ABS) — potwierdzają przebyte zakażenie treponemą, lecz same w sobie nie rozróżniają szczepów Treponema pallidum.

Aby jednoznacznie ustalić, że przyczyną jest T. p. pertenue, najlepszą metodą jest Reakcja łańcuchowa polimerazy (PCR), która wykrywa materiał genetyczny szczepu. Badania obrazowe (RTG) mogą wykazać zmiany kostne.

Leczenie

Yaws leczy się skutecznie antybiotykami. Obecnie zalecenia Światowej Organizacji Zdrowia opierają się na dwóch głównych opcjach:

• Jednorazowa dawka doustna azithromycyny — 30 mg/kg masy ciała (maksymalnie 2 g) podana jednorazowo; jest wygodna w programach masowego leczenia.
• Pojedyncza dawka benzathine penicyliny G — podawana domięśniowo; dawka zależna od wieku/masy ciała (stosowane są różne schematy: u dorosłych i starszych dzieci stosuje się standardową dawkę, u młodszych dzieci dawki są odpowiednio niższe). Dokładne dawkowanie i postępowanie należy ustalić zgodnie z lokalnymi wytycznymi i pod nadzorem lekarza.

Należy pamiętać, że w niektórych rejonach opisano szczepy oporne na makrolidy — dlatego wszelkie programy terapeutyczne obejmują monitorowanie skuteczności leczenia. Po leczeniu zmiany zwykle ulegają poprawie, a dalsze zakażenia można ograniczyć przez leczenie kontaktów.

Zapobieganie i działania profilaktyczne

• Leczenie przypadków i kontaktów — w celu przerwania łańcucha zakażeń.
• Masowe podawanie jednorazowej dawki azithromycyny (MDA) w ogniskach endemicznych — strategia stosowana przez WHO w programach eliminacji.
• Poprawa warunków sanitarnych, edukacja zdrowotna i promowanie higieny osobistej (np. unikanie bezpośredniego kontaktu z sączącymi się ranami) zmniejszają transmisję.
• Skuteczne programy nadzoru i szybkie wykrywanie ognisk choroby są kluczowe, ponieważ rezerwuar ludzki sprawia, że całkowite wyeliminowanie jest możliwe przy skoordynowanych działaniach.

Różnicowanie

W diagnostyce należy odróżnić malinicę od innych chorób powodujących zmiany skórne i kostne, np. kiły (Treponema pallidum pallidum), infekcji bakteryjnych skóry, tropikalnych owrzodzeń, gruźlicy kości czy leiszmaniozy. Historia epidemiologiczna (miejsce zamieszkania, wiek pacjenta, kontakt z chorymi) pomaga w interpretacji wyników serologicznych.

Epidemiologia i historia

Yaws występuje w krajach tropikalnych — endemiczne ogniska opisuje się w Afryce, Azji Południowo-Wschodniej oraz na wyspach Pacyfiku. Choroba była niemal wyeliminowana w latach 50. i 60. XX wieku dzięki szeroko zakrojonym programom WHO, jednak w wielu rejonach nastąpił późniejszy wzrost zachorowań. Od 2012 r. malinica jest nadal występująca w co najmniej kilkunastu krajach tropikalnych.

Jednym z wczesnych opisów choroby jest relacja Willema Piso z 1679 roku. Znaleziska archeologiczne i paleopatologiczne sugerują, że choroby treponemalne miały miejsce w populacjach ludzkich w odległej przeszłości.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Należy zgłosić się do lekarza przy pojawieniu się nie gojącego się guzka lub owrzodzenia skóry, mnogich brodawkowatych zmianach skórnych, przewlekającym się bólu kości lub stawów, zwłaszcza po pobycie w rejonie endemicznym. Wczesne rozpoznanie i leczenie zapobiegają powikłaniom.

Podsumowanie: Yaws to uleczalna choroba bakteryjna skóry i kości, przenoszona przez bezpośredni kontakt z wysiękiem z ran. Diagnostyka obejmuje badania serologiczne i PCR; leczenie to jednorazowa dawka azithromycyny lub benzathine penicyliny. Dzięki temu, że rezerwuarem jest tylko człowiek, istnieje realna szansa na kontrolę i eliminację choroby przy zastosowaniu masowych strategii leczenia i poprawie warunków sanitarnych.

Pytania i odpowiedzi

P: Co to jest Yaws?

P: Jak się rozprzestrzenia?

P: Jakie są niektóre objawy bakterii Yaws?

P: W jaki sposób lekarze mogą zdiagnozować Yaws?

P: Jak można zapobiec rozprzestrzenianiu się choroby?

P: Czy istnieje jakieś leczenie Yaws?

P: Kiedy powstał jeden z pierwszych opisów tej choroby?

Szukaj według litery