Biały Statek (francuski: la Blanche-Nef) był historycznym statkiem, który zatonął w Kanale La Manche. Zatonął w pobliżu wybrzeża Normandii, niedaleko Barfleur, 25 listopada 1120 roku. Przeżyły tylko dwie osoby znajdujące się na pokładzie. Wśród tych, którzy utonęli był William Adelin, jedyny żyjący prawowity syn i spadkobierca króla Anglii Henryka I. Śmierć Williama Adelina doprowadziła do kryzysu sukcesyjnego i łańcucha wydarzeń, które zmieniły historię Anglii.
Przebieg katastrofy
Do przewiezienia pasażerów i sprzętu ze Normandii do Anglii Biały Statek wypłynął w nocy z portu w Barfleur. Według średniowiecznych kronikarzy (między innymi Orderic Vitalis, William of Malmesbury i Henry of Huntingdon) statek był wypełniony pasażerami z angielskiej i normańskiej arystokracji, członkami dworu oraz służbą. Relacje podają, że wielu ludzi bawiło się i piło przed rejsem; w tej atmosferze statek wypłynął bardzo szybko.
Krótko po wypłynięciu Biały Statek uderzył o podwodną skałę lub mieliznę w pobliżu wybrzeża i zatonął w ciągu krótkiego czasu. Ostateczna liczba ofiar nie jest dokładnie znana — kroniki wskazują na około kilkaset osób — ale zachowały się relacje, że jedynie dwie osoby przeżyły katastrofę. Jeden z ocalałych był rzeźnikiem, a drugi — według niektórych źródeł — członkiem załogi; imiona i dokładny przebieg akcji ratunkowej pozostają niepewne z powodu rozbieżności źródeł.
Przyczyny i okoliczności
Przyczyny zatonięcia nie są w pełni pewne. Współczesne kroniki łączą katastrofę z kombinacją czynników: żegluga w nocy, nadmierna prędkość, możliwe nietrzeźwość części pasażerów i członków załogi oraz uderzenie o nieoznaczoną skałę. Niewielka głębokość w pobliżu brzegu i trudne warunki pogodowe w listopadzie mogły dodatkowo przyspieszyć zatonięcie. W źródłach podkreśla się także, że śmierć następcy tronu była postrzegana jako tragiczna i niemal katastrofalna dla króla Henryka I osobiście.
Skutki polityczne — kryzys sukcesyjny i „Anarchia”
Śmierć Williama Adelina była bezpośrednią przyczyną poważnego kryzysu sukcesyjnego w Anglii. Henryk I, mimo że miał liczne nieślubne potomstwo, miał tylko jedną uznaną córkę, Matyldę (zwaną później Empress Matilda), którą próbował ustanowić spadkobierczynią. Po śmierci Henryka w 1135 roku tron przejął jego siostrzeniec Stephen of Blois, co doprowadziło do okresu długotrwałego konfliktu domowego znanego jako „Anarchia” (1135–1153).
Wojna domowa między stronnikami Matyldy a zwolennikami Stephena osłabiła porządek feudalny, spowodowała rozległe zniszczenia i polityczne niestabilnościę. Konflikt zakończył się kompromisem, w którym Stephen uznał prawa sukcesyjne Matyldy (a dokładniej jej syna) — Henryka Plantageneta — co doprowadziło do objęcia tronu przez Henryka II i powstania dynastii Plantagenetów. W ten sposób jedno wydarzenie na morzu istotnie przyczyniło się do długofalowych zmian w historii Anglii i Normandii.
Znaczenie pamięci historycznej
Katastrofa Biały Statek pozostawiła silny ślad w średniowiecznych źródłach i w pamięci historycznej — opisywana jest w kronikach, literaturze i późniejszych opracowaniach jako przykład, jak los i nieszczęście mogą zmienić bieg historii. Zdarzenie stało się symbolem katastrofy dynastii i przypomnieniem, jak niewielki incydent może mieć dalekosiężne konsekwencje polityczne.
Ze względu na brak dokładnych, współczesnych dokumentów i różnice w relacjach kronikarskich, wiele szczegółów dotyczących zatonięcia i listy pasażerów pozostaje przedmiotem badań i debat historyków.
