Biały Statek (La Blanche-Nef) – katastrofa 1120 i kryzys sukcesyjny Anglii
Biały Statek 1120: katastrofa, śmierć Williama Adelina i kryzys sukcesyjny, który zmienił bieg historii Anglii.
Biały Statek (francuski: la Blanche-Nef) był historycznym statkiem, który zatonął w Kanale La Manche. Zatonął w pobliżu wybrzeża Normandii, niedaleko Barfleur, 25 listopada 1120 roku. Przeżyły tylko dwie osoby znajdujące się na pokładzie. Wśród tych, którzy utonęli był William Adelin, jedyny żyjący prawowity syn i spadkobierca króla Anglii Henryka I. Śmierć Williama Adelina doprowadziła do kryzysu sukcesyjnego i łańcucha wydarzeń, które zmieniły historię Anglii.
Galeria obrazów
3 Obrazy
Przebieg katastrofy
Do przewiezienia pasażerów i sprzętu ze Normandii do Anglii Biały Statek wypłynął w nocy z portu w Barfleur. Według średniowiecznych kronikarzy (między innymi Orderic Vitalis, William of Malmesbury i Henry of Huntingdon) statek był wypełniony pasażerami z angielskiej i normańskiej arystokracji, członkami dworu oraz służbą. Relacje podają, że wielu ludzi bawiło się i piło przed rejsem; w tej atmosferze statek wypłynął bardzo szybko.
Krótko po wypłynięciu Biały Statek uderzył o podwodną skałę lub mieliznę w pobliżu wybrzeża i zatonął w ciągu krótkiego czasu. Ostateczna liczba ofiar nie jest dokładnie znana — kroniki wskazują na około kilkaset osób — ale zachowały się relacje, że jedynie dwie osoby przeżyły katastrofę. Jeden z ocalałych był rzeźnikiem, a drugi — według niektórych źródeł — członkiem załogi; imiona i dokładny przebieg akcji ratunkowej pozostają niepewne z powodu rozbieżności źródeł.
Przyczyny i okoliczności
Przyczyny zatonięcia nie są w pełni pewne. Współczesne kroniki łączą katastrofę z kombinacją czynników: żegluga w nocy, nadmierna prędkość, możliwe nietrzeźwość części pasażerów i członków załogi oraz uderzenie o nieoznaczoną skałę. Niewielka głębokość w pobliżu brzegu i trudne warunki pogodowe w listopadzie mogły dodatkowo przyspieszyć zatonięcie. W źródłach podkreśla się także, że śmierć następcy tronu była postrzegana jako tragiczna i niemal katastrofalna dla króla Henryka I osobiście.
Skutki polityczne — kryzys sukcesyjny i „Anarchia”
Śmierć Williama Adelina była bezpośrednią przyczyną poważnego kryzysu sukcesyjnego w Anglii. Henryk I, mimo że miał liczne nieślubne potomstwo, miał tylko jedną uznaną córkę, Matyldę (zwaną później Empress Matilda), którą próbował ustanowić spadkobierczynią. Po śmierci Henryka w 1135 roku tron przejął jego siostrzeniec Stephen of Blois, co doprowadziło do okresu długotrwałego konfliktu domowego znanego jako „Anarchia” (1135–1153).
Wojna domowa między stronnikami Matyldy a zwolennikami Stephena osłabiła porządek feudalny, spowodowała rozległe zniszczenia i polityczne niestabilnościę. Konflikt zakończył się kompromisem, w którym Stephen uznał prawa sukcesyjne Matyldy (a dokładniej jej syna) — Henryka Plantageneta — co doprowadziło do objęcia tronu przez Henryka II i powstania dynastii Plantagenetów. W ten sposób jedno wydarzenie na morzu istotnie przyczyniło się do długofalowych zmian w historii Anglii i Normandii.
Znaczenie pamięci historycznej
Katastrofa Biały Statek pozostawiła silny ślad w średniowiecznych źródłach i w pamięci historycznej — opisywana jest w kronikach, literaturze i późniejszych opracowaniach jako przykład, jak los i nieszczęście mogą zmienić bieg historii. Zdarzenie stało się symbolem katastrofy dynastii i przypomnieniem, jak niewielki incydent może mieć dalekosiężne konsekwencje polityczne.
Ze względu na brak dokładnych, współczesnych dokumentów i różnice w relacjach kronikarskich, wiele szczegółów dotyczących zatonięcia i listy pasażerów pozostaje przedmiotem badań i debat historyków.
Wrak statku
Biały Statek był nowym statkiem, którego kapitanem był Thomas FitzStephen. Jego ojciec Stephen FitzAirard był kapitanem statku Mora dla Wilhelma Zdobywcy, gdy ten najechał Anglię w 1066 roku. FitzStephen zaoferował swój statek Henrykowi I z Anglii, by ten wykorzystał go do powrotu do Anglii z Barfleur w Normandii. Henryk miał już inne plany, ale pozwolił wielu członkom swojego dworu królewskiego popłynąć Białym Statkiem. Wśród nich był jego jedyny syn, WilhelmAdelin. Był tam również jego nieślubny syn Ryszard z Lincoln, jego nieślubna córka Matylda FitzRoy, hrabina Perche i wielu innych szlachciców. Według kronikarza Orderic Vitalis, załoga poprosiła Williama Adelina o wino, a ten dostarczył je w wielkiej obfitości. Gdy statek był już gotowy do wypłynięcia, na pokładzie znajdowało się około 300 osób, choć część z nich opuściła go jeszcze przed wypłynięciem z powodu nadmiernego pijaństwa.
Kapitan statku, Thomas FitzStephen, otrzymał od biesiadników rozkaz dogonienia i przepłynięcia królewskiego statku, który już wypłynął. Biały Statek był szybki, miał najlepszą konstrukcję i został niedawno wyposażony w nowe materiały. Dzięki temu kapitan i załoga byli pewni, że dotrą do Anglii jako pierwsi. Jednak gdy statek wypłynął w ciemnościach, jego lewa burta uderzyła w podwodną skałę zwaną Quillebœuf i statek szybko zatonął. William Adelin wsiadł do małej łodzi i mógł przeżyć, ale zawrócił, by spróbować uratować swoją przyrodnią siostrę, Matyldę (hrabinę Perche), gdy usłyszał jej wołanie o pomoc. Jego łódź napełniła się wodą, gdy inni próbowali do niej wsiąść, by się ratować, i Wilhelm utonął razem z nimi. Według Ordynariusza Vitalisa tylko dwóch przeżyło, trzymając się skały przez całą noc. Jednym z nich był rzeźnik z Rouen, drugim Geoffrey de l'Aigle. Kronikarz twierdził ponadto, że kiedy Thomas FitzStephen wypłynął na powierzchnię po zatonięciu i dowiedział się, że Wilhelm Adelin nie przeżył, pozwolił się utopić, zamiast stawić czoła królowi.
Jedna z legend mówi, że statek został skazany na zagładę, ponieważ nie pozwolono kapłanom wejść na jego pokład w zwyczajowy sposób.
Zejście do anarchii
Bezpośrednim skutkiem śmierci Wilhelma Adelina był okres znany jako Anarchia. Katastrofa Białego Statku pozostawiła Henrykowi I tylko jedno prawowite dziecko, drugą córkę o imieniu Matylda. Choć Henryk I kilkakrotnie zmuszał swoich baronów do składania przysięgi, że poprą Matyldę jako jego dziedzica, kobieta nigdy nie rządziła w Anglii samodzielnie. Matylda nie cieszyła się popularnością również dlatego, że była żoną Geoffreya V, hrabiego Anjou. Był on tradycyjnym wrogiem normańskiej szlachty w Anglii. Po śmierci Henryka w 1135 r. angielscy baronowie nie byli pewni, czy chcą Matyldy jako królowej regnantki.
Jeden z męskich krewnych Henryka I, Szczepan z Blois, bratanek króla z siostrą Adelą, uzurpował sobie prawo do objęcia tronu po Matyldzie, a także po swoich starszych braciach Wilhelmie i Teobaldzie. Stephen rzekomo planował podróż na Białym Statku, ale opuścił go tuż przed wypłynięciem; Orderic Vitalis przypisuje to nagłemu atakowi biegunki.
Po śmierci Henryka I, Matylda i jej mąż Geoffrey z Anjou, założyciel dynastii Plantagenetów, rozpoczęli długą i wyniszczającą wojnę przeciwko Stephenowi i jego sojusznikom o kontrolę nad angielskim tronem. Okres zwany anarchią trwał od 1135 do 1153 r. z niszczycielskimi skutkami, zwłaszcza w południowej Anglii.
Historyk, który żył o tym czasie William z Malmesbury napisał:
"Tutaj zginął także Wilhelm, Ryszard, inny z synów króla, którego urodziła mu kobieta bez rangi, przed jego wstąpieniem, dzielny młodzieniec i drogi ojcu z powodu jego posłuszeństwa; Ryszard d'Avranches, drugi hrabia Chester, i jego brat Otheur; Geoffrey Ridel; Walter z Everci; Geoffrey, archidiakon Hereford; hrabina Chester; siostrzenica króla, Łucja-Mahaut z Blois; i wielu innych .... Żaden statek nigdy nie przyniósł do Anglii tyle nieszczęścia".
Poezja
- Dante Gabriel Rossetti, "The White Ship: a ballad"; po raz pierwszy opublikowana w 1881 roku w jego zebranych Balladach i Sonetach.
- Geoffrey Hill, "The White Ship". W swojej pierwszej książce, For the Unfallen, 1959.
- Felicia Hemans, "He Never Smiled Again", ok. 1830 r.
Powiązane artykuły
Autor
AlegsaOnline.com Biały Statek (La Blanche-Nef) – katastrofa 1120 i kryzys sukcesyjny Anglii Leandro Alegsa
URL: https://pl.alegsaonline.com/art/107853
Źródła
- rossettiarchive.org : "Dante Gabriel Rossetti: "The White Ship: a ballad""
- digital.lib.ucdavis.edu : "The Poetical Works of Mrs. Hemans : electronic version"