Bentos: flora i fauna znajdująca się na dnie morza lub jeziora. Do bentosu zalicza się organizmy trwale związane z podłożem (np. małże, koralowce,glony przyrośnięte), organizmy przemieszczające się po dnie (np. kraby, rozgwiazdy) oraz organizmy żyjące wewnątrz osadów denne (np. pierścienice, nicienie). Bentos obejmuje bardzo zróżnicowane grupy wielkościowo i taksonomicznie — od mikroorganizmów osiadłych w osadach po duże organizmy tworzące rafy.

Podziały i przykłady

  • Epibentos — organizmy żyjące na powierzchni dna (np. morskie trawy, glony przyczepione do skał, kolonie koralowe).
  • Infauna — organizmy wnikające w osad (np. robaki nibytkankowe, małe mięczaki).
  • Mikrobentos — bakterie i protisty uczestniczące w mineralizacji i procesach biochemicznych osadów.
  • Pod względem rozmiaru wyróżnia się też: mikro-, meio- i makrobentos.

Strefy bentosowe

Bentos występuje w różnych strefach środowiska wodnego — od strefy przybrzeżnej (np. baseny skalne, plaże) przez strefę sublitoralną po strefy głębokomorskie. W oceanie terminologia zwykle rozróżnia organizmy bentosowe od planktonu (wolno unoszące się w wodzie). Plankton żyje głównie w górnej części kolumny wodnej — w strefie pelagicznej — podczas gdy bentos związany jest bezpośrednio z dnem. Aby opisać organizmy żyjące poniżej strefy oświetlonej, czasami stosuje się terminy batysfera i abyssopelagii, jednak w praktyce naukowej nie są one powszechnie używane.

Rola ekologiczna

Bentos pełni kluczowe funkcje ekologiczne:

  • przetwarza i remineralizuje materię organiczną opadającą z powierzchni (bentos-pelagiczna wymiana materii),
  • stanowi podstawę łańcuchów troficznych — większość ryb i bezkręgowców żywi się organizmami bentosowymi,
  • tworzy siedliska i struktury (np. łąki morskie, rafy koralowe) ważne dla różnorodności biologicznej,
  • uczestniczy w sekwestracji węgla i w obiegu pierwiastków (P, N, Si).

Adaptacje

Organizmy bentosowe wykazują liczne adaptacje do życia na dnie: przytwierdzanie się do podłoża, kamuflaż, budowanie tuneli i rur, zdolność do przetrwania w warunkach niskiego pO2 lub dużego ciśnienia w głębinach, oraz strategie żywieniowe wykorzystujące detrytus, osad czy fotosyntezę (u przybrzeżnych glonów i traw morskich).

Metody badań

Badania bentosu przeprowadza się za pomocą: prób osadów (wniki), skrobaków, chwytów sieciowych, corerów, nurkowania, kamer podwodnych i ROV. Monitorowanie bentosu jest ważne przy ocenie stanu środowiska wodnego i skutków antropogenicznych.

Współczesne zagrożenia i znaczenie dla ludzi

Bentos jest narażony na wpływy człowieka: trałowanie niszczy podłoże i struktury siedliskowe, zanieczyszczenia (metale, związki organiczne), eutrofizacja prowadząca do zakwitów i stref beztlenowych, zmiany klimatu i zakwaszenie mórz. Ochrona siedlisk bentosowych (np. obszary chronione, ograniczenia połowów niszczących dno) ma duże znaczenie dla utrzymania bioróżnorodności i usług ekosystemowych.

W praktyce termin "bentos" używany jest szeroko — od małych basenów skalnych kilka centymetrów pod powierzchnią, po organizmy żyjące na dnie głębokich oceanów. Daje to kontrast do organizmów pelagicznych, szczególnie planktonu, które zamieszkują głównie strefę pelagiczną.