Kolczasty diabeł (Moloch horridus) — zwany także kolczastym smokiem, Molochem lub górskim diabłem — jest charakterystyczną i dobrze przystosowaną do życia w suchych warunkach australijską jaszczurką, występującą głównie w pustynnych rejonach środkowej Australii. To zwierzę endemicze dla Australii, znane z kolczastej sylwetki i niezwykłych adaptacji do życia w skrajnie suchym środowisku.

Wygląd i przystosowania

Kolczasty diabeł osiąga długość ciała około 15–20 cm (bez ogona), a w niewoli może dożyć 15–20 lat. Samice zwykle są nieco większe od samców. Grzbiet i boki ciała pokryte są licznymi stożkowatymi kolcami — są to zmodyfikowane łuski zrogowaciałe (keratynowe), a nie wypustki kostne. Dzięki temu zwierzę jest trudniejsze do złapania przez drapieżniki oraz dobrze kamufluje się w otoczeniu.

Kolory u kolczastego diabła zmieniają się w zależności od temperatury i tła — od jasnych piaskowych odcieni po ciemniejsze brązy i rudości. Zmiana barwy pomaga w termoregulacji: jaśniejszy kolor odbija światło w upalne dni, ciemniejszy pozwala szybciej się ogrzać przy niższych temperaturach. Dodatkową adaptacją jest tzw. "fałszywa głowa" — garb na karku, który zwierzę ukazuje napastnikowi, aby odwrócić uwagę od prawdziwej głowy.

Sposób odżywiania

Kolczasty diabeł jest wyspecjalizowanym mrówkojadem. Żywi się głównie drobnymi gatunkami mrówek (np. z rodzaju Iridomyrmex), które zbiera pojedynczo lub w niewielkich grupach. Może zjadać setki, a nawet tysiące mrówek dziennie, w zależności od dostępności pokarmu. Nie stosuje lepkiego języka jak niektóre inne mrówkojady — pobieranie pokarmu odbywa się przez szybkie chwytanie mrówek małą, stosunkowo wąską paszczą.

Charakterystyczną cechą jest zdolność do zbierania wody przez skórne kanały utworzone między łuskami. Krople rosy lub deszczu spływają w tych mikrokanałach w kierunku pyska i są tam wchłaniane — to pozwala zwierzęciu efektywnie korzystać z rzadkich zasobów wody w środowisku pustynnym.

Rozmnażanie i rozwój

Okres godowy przypada zwykle na australijską wiosnę i wczesne lato (wrzesień–grudzień). Samica kopie norę o głębokości około 30 cm, w której składa jednorazowo od kilku do około dziesięciu jaj (liczba może się różnić w zależności od wieku i kondycji samicy). Inkubacja trwa zazwyczaj około 3–4 miesięcy, a młode wykluwają się samodzielne i od razu pozostają niezależne. Wysoka śmiertelność wśród młodych spowodowana jest przez drapieżniki oraz niesprzyjające warunki środowiskowe.

Zagrożenia i ochrona

Obecnie Moloch horridus jest klasyfikowany przez IUCN jako gatunek o niskim ryzyku (Least Concern), jednak lokalne populacje mogą być zagrożone przez degradację siedlisk, fragmentację terenów, działalność człowieka i drapieżnictwo przez introdukowane gatunki. Do naturalnych zagrożeń należą ptaki drapieżne, warany i węże. Ochrona obejmuje monitoring populacji oraz zachowanie naturalnych obszarów występowania.

Ciekawostki

  • Kolczasty diabeł porusza się powoli, przypominając chód żółwia, co w połączeniu z kamuflażem pomaga mu unikać wykrycia.
  • Jego kolce pełnią nie tylko funkcję obronną — pomagają także w odprowadzaniu wody ku pysku.
  • Dzięki unikalnym adaptacjom jest jednym z najlepiej przystosowanych gadów do życia na gorących i suchych obszarach Australii.

Kolczasty diabeł pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych gatunków australijnej fauny — fascynującym przykładem ewolucyjnego dopasowania do życia na pustyni.