Ziemia ludzi (Bumi Manusia) — powieść Pramoedya Ananta Toer
Ziemia ludzi (Bumi Manusia) — Pramoedya Ananta Toer: poruszająca opowieść o Minke, miłości, rasizmie i oporze wobec kolonializmu, napisana na wyspie Buru — klasyka indonezyjska.
Ziemia ludzi (oryg. Bumi Manusia) jest pierwszą książką z Kwartetu Buru autorstwa Pramoedya Ananta Toer. Powieść po raz pierwszy wydało wydawnictwo Hasta Mitra w 1980 roku. Akcja rozgrywa się pod koniec holenderskich rządów kolonialnych w Indonezji. Pramoedya napisał tę powieść podczas internowania na wyspie Buru we wschodniej Indonezji; przez pewien czas opowiadał historię ustnie innym więźniom, ponieważ nie wolno mu było pisać — opowieść była przekazywana między osadzonymi od około 1973 do 1975 roku, po czym autor otrzymał pozwolenie na spisanie całej historii.
Fabuła
Głównym bohaterem i narratorem powieści jest jawajski młodzieniec o imieniu Minke. Uczęszcza on do elitarnej holenderskiej szkoły i staje się świadkiem oraz uczestnikiem przemian społecznych zachodzących w kolonialnym społeczeństwie. Jego życie ulega przewrotowi, gdy zakochuje się w Annelies — córce Nyai Ontosoroh, „nyai” czyli kobiety pełniącej rolę towarzyszki europejskiego kupca. Związek ten ukazuje konflikty wynikające z rasizmu, nierówności klasowej oraz sprzeczności między europejskimi normami a lokalnymi tradycjami. Powieść śledzi też losy Nyai Ontosoroh jako silnej, inteligentnej postaci, która walczy o godność swoją i córki.
Główne postacie
- Minke — młody Jawanin, wykształcony w holenderskiej szkole, pełni funkcję narratora.
- Nyai Ontosoroh — kluczowa postać żeńska, inteligentna i niezależna kobieta, której losy ujawniają mechanizmy kolonialnej przemocy i dyskryminacji.
- Annelies — córka Nyai Ontosoroh, obiekt miłości Minke, symbol skomplikowanych relacji międzynarodowych i społecznych.
Tematy i styl
Powieść porusza szereg istotnych tematów: kolonializm, rasizm, tożsamość narodowa, nierówności społeczne, prawa kobiet oraz konflikty między tradycją a modernizacją. Narracja prowadzona jest z perspektywy Minke — w pierwszej osobie — co nadaje tekstowi intymny i zaangażowany charakter. Pramoedya łączy realizm społeczny z dbałością o szczegóły historyczne, tworząc szeroką panoramę życia kolonialnej Indonezji.
Cenzura, wydania i recepcja
Władze indonezyjskie zakazały publikacji Ziemi ludzi w 1981 roku; decyzję tę podjął ówczesny prokurator generalny. Mimo oficjalnego zakazu wiele egzemplarzy pierwszych wydań przetrwało i krążyło nieoficjalnie. Książka szybko zdobyła międzynarodowe uznanie i została przetłumaczona na wiele języków — w sumie ukazała się w około 33 tłumaczeniach — co przyczyniło się do międzynarodowej sławy Pramoedyi jako jednego z najważniejszych indonezyjskich pisarzy XX wieku. W 2005 roku wydawca Lentera Depantara wznowił publikację książki w Indonezji, co ułatwiło ponowne zapoznanie nowych pokoleń czytelników z tym tekstem.
Adaptacje i znaczenie
Powieść odegrała ważną rolę w dyskusjach o tożsamości narodowej i społecznej pamięci Indonezji. W 2019 roku powstała filmowa adaptacja Bumi Manusia, wyreżyserowana przez Hanunga Bramantyo, która przyczyniła się do odświeżenia zainteresowania Kwartetem Buru wśród szerszej publiczności. Dzieło Pramoedyi jest dziś uznawane za lekturę kluczową dla zrozumienia historycznych i kulturowych uwarunkowań walki o niepodległość i tożsamość Indonezji.
Znaczenie literackie
Ziemia ludzi jest powszechnie uważana za jedno z najważniejszych dzieł literatury indonezyjskiej XX wieku. Pramoedya, pisząc o realiach kolonializmu z perspektywy zarówno jednostki, jak i społeczeństwa, stworzył wielowarstwową powieść, która łączy walor artystyczny z zaangażowaniem politycznym i społecznym. Jego prace wpływały i nadal wpływają na debatę o pamięci historycznej, sprawiedliwości oraz prawach człowieka w regionie.
Streszczenie fabuły
Ta Ziemia Ludzkości opowiada historię Minke. Jest on mniejszym królem jawajskim, który uczy się w holenderskiej szkole Hogere Burger. W tamtych czasach zazwyczaj tylko Europejczycy mogli tam studiować. Minke jest utalentowanym młodym pisarzem. Jego pisma są publikowane w kilku holenderskojęzycznych czasopismach. Cieszą się one popularnością. Ale wielu kolegów z klasy Minke nienawidzi go za to, że jest rodowitym Holendrem. Wszyscy jego koledzy z klasy są przynajmniej częściowo pochodzenia europejskiego.
Minke poznaje niezwykłą Indonezyjkę, Nyai Ontosoroh. Jest ona konkubiną Holendra o nazwisku Herman Mellema. Minke zakochuje się w ich córce, Annelies. Pobierają się w ramach islamskiego ślubu. Ale według prawa holenderskiego, nie są małżeństwem, ponieważ był to ślub rodzimy i holenderscy opiekunowie Annelies nie wyrazili na to zgody.
Powszechne było, że miejscowe kobiety stawały się konkubinami holenderskich mężczyzn mieszkających w Indiach Wschodnich. Ich dzieci były albo nieślubnymi "tubylcami" i traciły prawa. Albo, jeśli ojciec zaakceptował je jako swoje dzieci, nazywano je "Indos". Wtedy matka traciła wszelkie prawa do swoich dzieci. Nyai Ontosoro cierpi z powodu swojego niskiego statusu i braku praw. Wierzy jednak, że edukacja jest sposobem na pokazanie jej podstawowego człowieczeństwa. Wierzy, że nauka jest sposobem na przeciwstawienie się rasizmowi, głupocie i ubóstwu. Jednak decyzja, by jej dzieci stały się dziećmi Hermana Mellemy, powoduje dla nich straszne problemy.
Opublikowane przez byłych więźniów politycznych
Po zwolnieniu z aresztu w kwietniu 1980 roku Pramoedya i Hasjim Rachman spotkali się z Joesoefem Isakiem. Rachman był redaktorem Gwiazdy Wschodniej. Isak był dziennikarzem w gazecie Merdeka. Przebywał w więzieniu Salemba. Uzgodnili, że będą publikować prace byłych więźniów politycznych, których inni wydawcy nie chcą.
Jako pierwszą książkę wybrali This Earth of Mankind (Bumi Manusia). Pramoedya zaczął ciężko pracować nad dokumentami, które przywiózł z wyspy Buru. Funkcjonariusze więzienni zabrali większość jego pism. W tym samym czasie Hasjim i Joesoef rozmawiali z przedstawicielami rządu, w tym z wiceprezydentem Adamem Malikiem. Byli oni pozytywnie nastawieni do planów.
W lipcu 1980 r. rękopis "This Earth of Mankind" został wysłany do drukarni Aga Press. 5,000 egzemplarzy This Earth of Mankind sprzedało się w ciągu 12 dni. Wkrótce inni wydawcy w Hong Kongu, Malezji, Holandii i Australii zwrócili się do wydawcy, Hasta Mitra, o pozwolenie na dokonanie przekładów. Wydawnictwo Wira Karya w Malezji płaciło tantiemy w wysokości aż 12% bezpośrednio Pramoedyi.
Do listopada Hasta Mitra opublikowała swoje trzecie wydanie i sprzedała około 10.000 egzemplarzy. Książka została dobrze przyjęta przez krytykę. Nazwano ją "najlepszym dziełem literackim naszych czasów". Dziennik "Armed Forces" nazwał ją "nowym wkładem do skarbnicy literatury indonezyjskiej".
Zbanowany
Prokurator Generalny Indonezji zakazał wydawania "Ziemi ludzkości" w 1981 roku. Powiedział, że promuje ona idee marksistowsko-leninowskie i komunizm. Ani jedno, ani drugie nie jest zawarte w tej książce.
Po pierwsze, drukarnia Ampat Lima otrzymała polecenie, aby nie drukować żadnych książek opublikowanych przez Hasta Mitra. Redaktorom głównych mediów powiedziano, że nie wolno im recenzować ani chwalić "This Earth of Mankind" ani żadnej innej książki Pramoedya.
W kwietniu 1981 roku, niektóre grupy młodzieżowe Nowego Porządku skrytykowały pisarstwo Pramoedya. Mass media doniosły o tym, że ludziom nie podoba się praca Pramoedya. Media Nowego Porządku takie jak Suara Karya, Pelita i Karya Dharma zaczęły publikować krytykę "Ziemi ludzkości" i jej autora.
Stowarzyszenie Wydawców Indonezyjskich (IKAPI) planowało w tym roku wystawę książek. Anulowali członkostwo Hasta Mitry w stowarzyszeniu. IKAPI entuzjastycznie poprosiło wydawcę, by został członkiem i zaangażował się w jego działalność. Gazety, które wcześniej wspierały Pramoedyę, przestały publikować jego teksty. Zaczęły również odrzucać pisma autorów, którzy popierali Pramoedyę.
W końcu, 29 maja 1981 roku, Prokurator Generalny opublikował rozporządzenie SK-052/JA/5/1981 o zakazie publikacji filmu "Ta Ziemia ludzkości" i jego kontynuacji "Dziecko wszystkich narodów" (Anak Semua Bangsa). Rozporządzenie wspominało o liście od Suharto.
Biuro Prokuratora Generalnego zabrało wszystkie egzemplarze "Tej Ziemi Ludzkości" i "Dziecka Wszystkich Narodów" i próbowało zabrać wszystkie egzemplarze tych książek ze wszystkich księgarni. Jednak do sierpnia 1981 roku zabrano tylko 972 egzemplarze książek, mimo że wydrukowano ich około 20 000.
Tłumacz "This Earth of Mankind" na język angielski, Maxwell Lane, był pracownikiem Ambasady Australii w Dżakarcie. Rząd australijski odwołał go we wrześniu 1981 roku. Firma drukarska Ampat Lima została zamknięta z powodu nacisków prokuratora generalnego i ministerstwa spraw wewnętrznych.
Tłumaczenia na inne języki
- Bumi Manusia, Hasta Mitra, 1980 (Dżakarta, indonezyjski)
- Aarde Der Mensen, Manus Amici, 1981 (Amsterdam, Holandia)
- Ren Shi Jian, Beijing Da Xue, 1982 (Pekin, chiński)
- Ren Shi Jian, Dou Shi Chu Ban Selangor, 1983 (Malezja, chiński)
- Bumi Manusia, Wira Karya, 1983, (Kuala Lumpur, malezyjski)
- This Earth of Mankind, Penguin Book, 1983 (Australia, angielski)
- Garden of Mankind, Express Editio, 1984 (Berlin, niemiecki)
- W ogrodzie ludzkości, Umowa Wydawnicza Albert Klutsch, 1984 (niemiecki)
- Människans Jord, Förlaget Hjulet, 1986 (Sztokholm, szwedzki)
- Ningen No Daichi, Shinkuwara Mekong Published, 1986 (japoński)
- MИP ЧEЛOBEЧECKИЙ, Radooga Moskwa 1986 (rosyjski)
- CBIT ЛЮДCbKЙ, w języku ukraińskim, 1986 (ukraiński)
- Garden of Mankind, Rowohlt Taschenbuch Verlag, 1987 (niemiecki)
- Aarde der mensen, Unieboek, 1987 (Amsterdam, holenderski)
- Ang Daigdig ng Tao, Wydawnictwo Solidaridad, 1989 (Manila, Filipino)
- This Land Of Man, Il Saggiatore, 1990 (Mediolan, Włochy)
- Minke, Wydawnictwo O Neul, 1990 (koreański)
- This Earth of Mankind, Penguin Book, 1990 (Nowy Jork, angielski)
- This Earth of Mankind, William Morrow & Co., Inc, 1991 (Nowy Jork, angielski)
- Människans Jord, Norstedts Förlag AB, 1992 (Sztokholm, Szwecja)
- Tierra Humana, Txalaparta, 1995 (Navarra, hiszpański)
- Dziedzictwo zatopionego świata, Verlag Volt und Welt, 1996 (niemiecki)
- Ziemia ludzi, Wydawnictwo De Geus, 1999 (Breda)
- Ta ziemia ludzkości, Penguin Book, 2000 (Włochy)
- Le Monde des Hommes, Payot & Rivages, 2001 (Paryż, francuski)
- Menneskenes Jord, Pax Forlag A/S, 2001 (Oslo, Norwegia)
- Tiera Humana, Edisiones Destino, S.A., 2001 (Barcelona, hiszpański)
- Ta ziemia ludzkości, Bertrand Editorial, 2002 (portugalski)
- Ta ziemia ludzkości, Leopard Förlag, 2002 (szwedzki)
- Bumi Manusia, Radio 68H, 2002 (audycja radiowa, język indonezyjski)
- Esta estranho terra, Livros Quetzal, 2003 (portugalski)
- Människornas Jord, Leopard Förlag, 2003 (Sztokholm, Szwecja)
- ?, Alfa-Narodna Knjiga, 2003 (serbski)
- แผ่นดินของชีวิต, Kobfai Publishing, 2003 (tajski)
- Bumi Manusia, Lentera Dipantara, 2005 (Indonezja)
- دھرتی کا دکھ, Mas'ud Ash'ar, 2009 (Lahore, Urdu)
- Manushya Bhoomi" tr.by S.A.Qudsi,(Malayalam-Indian)- Chintha Pub-2011
Adaptacja
Film "This Earth of Mankind" został nakręcony w języku indonezyjskim. Produkcja rozpoczęła się w 2006 roku. Armantono napisał scenariusz. Film został wyświetlony w indonezyjskich kinach w sierpniu 2019 roku.
Pytania i odpowiedzi
P: Czym jest Kwartet Buru?
O: Kwartet Buru to seria książek napisanych przez Pramoedya Ananta Toer.
P: Kiedy po raz pierwszy opublikowano This Earth of Mankind?
O: This Earth of Mankind została po raz pierwszy opublikowana w 1980 roku przez Hasta Mitra.
P: Gdzie i kiedy została napisana historia This Earth of Mankind?
O: Historia This Earth of Mankind została napisana w więzieniu na wyspie Buru we wschodniej Indonezji i po raz pierwszy została opowiedziana na głos w 1973 roku, a w całości spisana w 1975 roku.
P: Kto jest głównym bohaterem This Earth of Mankind?
O: Głównym bohaterem i narratorem This Earth of Mankind jest jawajski chłopiec o imieniu Minke.
P: Co przedstawia This Earth of Mankind?
O: This Earth of Mankind przedstawia rasizm holenderskich rządów kolonialnych w Indonezji.
P: Czy This Earth of Mankind zostało kiedykolwiek zakazane w Indonezji?
O: Tak, This Earth of Mankind został zakazany w Indonezji przez indonezyjskiego prokuratora generalnego w 1981 roku.
P: Czy This Earth of Mankind zostało opublikowane w innych językach?
O: Tak, This Earth of Mankind została opublikowana na całym świecie w 33 językach.
Przeszukaj encyklopedię