Pasikonikowate (Tettigoniidae): długorogie świerszcze – ponad 6 400 gatunków

Morfologia i rozmiary

Pasikonikowate mają wydłużone ciało, długie tylne nogi przystosowane do skakania oraz bardzo długie czułki (antennæ), często wielokrotnie dłuższe niż tułów. Samice zwykle mają wyraźny, wydłużony narząd składania jaj — owipositora — który u wielu gatunków przypomina miecz (stąd nazwa podrzędu Ensifera, czyli „niosący miecz”). Skrzydła (tegmina) są u większości gatunków dobrze rozwinięte i służą zarówno do latania, jak i do wytwarzania dźwięków.

Występowanie i różnorodność

Pasikonikowate występują praktycznie na wszystkich kontynentach poza Antarktydą, osiągając największe zróżnicowanie w strefie tropikalnej. Gatunki różnią się wielkością od drobnych kilkumilimetrowych form do dużych przedstawicieli, których ciało i odnóża osiągają kilka centymetrów długości.

Zachowanie i komunikacja akustyczna

Wiele gatunków jest aktywnych nocą. Samce wytwarzają głośne odgłosy (tzw. śpiew), pocierając ze sobą przednie skrzydła — jedna część pełni funkcję „grzebienia” (file), druga — „skrobaka” (scraper). Dźwięk pełni rolę przyciągania partnerki i rozpoznawania gatunku. Pasikonikowate słyszą za pomocą tympanów znajdujących się najczęściej na przednich goleniach (tibiae).

Odżywianie

Wiele gatunków jest roślinożernych, żywi się liśćmi, kwiatami i owocami, ale w rodzinie Tettigoniidae występuje też sporo form wszystkożernych i drapieżnych — polujących na inne owady lub zjadających drobne bezkręgowce. Dieta często zależy od gatunku i dostępności pokarmu.

Rozmnażanie i rozwój

Rozwój jest niezupełny (hemimetabolia): po złożeniu jaj w glebie, w tkankach roślin lub w korze wykluwają się nimfy, które kilkakrotnie linieją, stopniowo przypominając postać dorosłą. Jaja mogą przezimować, co u niektórych gatunków wpływa na cykl roczny populacji.

Kamuflaż, obrona i relacje z drapieżnikami

Wiele gatunków ma doskonały kamuflaż — kształt i zabarwienie ciała imitują liście, gałązki lub korę. Niektóre pasikonikowate potrafią też błyskawicznie uciekać, wydawać dźwięki alarmowe lub wydzielać substancje odstraszające drapieżniki. Głównymi wrogami są ptaki, ssaki owadożerne, jaszczurki oraz nietoperze (u nocnych gatunków).

Znaczenie dla ludzi i ochrona

Pasikonikowate mają znaczenie ekologiczne jako roślinożercy i drapieżniki kontrolujący populacje innych owadów. Dla człowieka bywają lokalnie szkodnikami upraw, choć rzadko powodują masowe straty porównywalne z niektórymi innymi grupami owadów. W niektórych kulturach są także zbierane jako pokarm. Utrata siedlisk i stosowanie pestycydów zagrażają niektórym gatunkom, dlatego ochrona różnorodności biologicznej i utrzymanie zróżnicowanych siedlisk są ważne dla zachowania wielu unikatowych przedstawicieli rodziny.

Ciekawostki

• Samce wielu gatunków ofiarowują samicom „prezent godowy” w postaci pokarmu lub spermatoforu zawierającego substancje odżywcze.
• Niektóre gatunki imitują wyglądem liście z uszkodzeniami lub plamami, co zwiększa skuteczność maskowania.
• Dźwięki pasikoników mogą być tak charakterystyczne, że w wielu regionach ludzie rozpoznają gatunek po jego „śpiewie”.