Prima aprilis 1957: żart BBC o drzewach spaghetti (reportaż Panorama)

Prima Aprilis 1957: legendarny żart BBC w Panorama — „drzewa spaghetti” oszukały miliony. Historia, kulisy i reakcje widzów na najsłynniejszy hoax telewizyjny.

Spaghetti-tree hoax to żartobliwy reportaż informacyjny przygotowany przez BBC w prima aprilis w 1957 roku. Pokazano w nim rodzinę z Ticino w Szwajcarii, która zbierała spaghetti z "drzewa spaghetti". Film był zrealizowany w czerni i bieli, pokazywał sceny zbioru makaronu przypinanego do gałęzi i suszenia na słońcu oraz krótki wywiad z "miejscową" rodziną. Widzowie widzieli też ujęcia maszyn i narzędzi rzekomo używanych do przycinania i pielęgnacji drzewek.

Około osiem milionów osób obejrzało ten żart w prima aprilis 1957 roku. W tamtym czasie spaghetti było rzadkością w Wielkiej Brytanii i wielu widzów nie miało doświadczenia z tym produktem, więc łatwo uwierzyli w reportaż. Dzień po emisji setki osób dzwoniły do BBC z pytaniami, czy drzewa spaghetti istnieją i jak je wyhodować. Stacja w żartobliwy sposób odpowiadała, by włożyć trochę spaghetti do puszki z sosem pomidorowym i "mieli nadzieję na najlepsze". Reakcje publiczności pokazały, jak silny wpływ miał wtedy telewizyjny autorytet i jak niewielkie były wówczas możliwości weryfikacji informacji przez przeciętnego widza.

BBC pokazało to oszustwo w programie telewizyjnym Panorama. Reporter o nazwisku Charles de Jaeger stworzył tę mistyfikację, inspirując się własnymi wspomnieniami z dzieciństwa, kiedy to niektórzy koledzy wierzyli, że spaghetti rośnie na drzewach. De Jaeger otrzymał budżet w wysokości 100 funtów na przygotowanie reportażu; sceny kręcono z dbałością o szczegóły, by wyglądały realistycznie. Oszustwo zostało zgłoszone przez zaufanego reportera Richarda Dimbleby. W 2010 roku CNN stwierdziło, że jest to największy żart, jaki kiedykolwiek popełniła zaufana organizacja informacyjna. To także jedno z pierwszych szeroko znanych oszustw w telewizji, które stało się synonimem udanego prima aprilisowego żartu.

Kontekst historyczny

W latach 50. XX wieku brytyjski rynek spożywczy dopiero wchłaniał produkty z południa Europy; makaron i potrawy włoskie nie były jeszcze powszechne w supermarketach i domowych kuchniach. Telewizja jako medium była relatywnie nowa i cieszyła się dużym zaufaniem społecznym, co sprzyjało powodzeniu takiego żartu. Dodatkowo 1 kwietnia tradycja żartów i psikusów była mniej skodyfikowana niż dziś, więc widzowie nie oczekiwali aż tak wyrafinowanego fake'u w ramówce poważnego programu informacyjnego.

Reakcje i dziedzictwo

• Natychmiastowa reakcja publiczności — liczne telefony i listy — pokazała naiwność części widzów i zwiększyła medialny rozgłos żartu.
• Przykład ten jest często przywoływany w dyskusjach o etyce dziennikarskiej i roli mediów w kształtowaniu opinii publicznej.
• Film z 1957 roku jest wielokrotnie cytowany i emitowany na retrospektywach oraz w programach o historii telewizji jako klasyczny przykład prima aprilisowego reportażu.

Do dziś materiał z Panorama bywa używany jako przestroga dotycząca weryfikacji źródeł i krytycznego podejścia do informacji pojawiających się w mediach. Jednocześnie żart ten jest pamiętany z sympatii — jako sprytny, niewulgarny i pomysłowy przykład brytyjskiego poczucia humoru.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym jest mistyfikacja z drzewem spaghetti?

P: Ile osób obejrzało ten żart w prima aprilis 1957 roku?

P: Dlaczego ludzie dzwonili do BBC następnego dnia po tym, jak mistyfikacja została wyemitowana w telewizji?

P: Co BBC powiedziało dzwoniącym, którzy pytali jak wyhodować drzewka spaghetti?

P: Kto stworzył mistyfikację?

P: Kto zgłosił mistyfikację?

P: Jakie jest znaczenie mistyfikacji z drzewem spaghetti według CNN?

Szukaj według litery