Space Shuttle Enterprise (OV-101) to prototypowy wahadłowiec używany przez NASA do badań i testów przed rozpoczęciem lotów orbitalnych. Był to pojazd testowy skonstruowany tak, by umożliwić sprawdzenie zachowania konstrukcji i procedur naziemnych oraz manewrów lądowania – nie był przystosowany do lotów kosmicznych.

Budowa i przeznaczenie

Budowę Enterprise rozpoczęto 4 czerwca 1974 roku, a zakończono 17 września 1976 roku. Wahadłowiec został zbudowany przez firmę Rockwell (część programu budowy wahadłowców przez [Rockwell] – część przemysłu lotniczego) i nosił oficjalne oznaczenie OV-101 (Orbital Vehicle-101). Enterprise nie miał zamontowanych silników orbitalnych ani osłony termicznej wymaganej do wejścia w atmosferę i powrotu z przestrzeni kosmicznej – jego konstrukcja służyła do testów aerodynamicznych, mechanizmów montażowych i procedur transportowych.

Próby lotów i testy aerodynamiczne

Głównym celem testów było sprawdzenie, jak wahadłowiec zachowuje się podczas przewozu na grzbiecie zmodyfikowanego Boeinga 747 (tzw. Shuttle Carrier Aircraft) oraz ocena jego charakterystyk pilotażowych przy podejściu i lądowaniu. W 1977 roku przeprowadzono serię prób:

  • loty przywiązane do Boeinga w konfiguracji transportowej (tzw. captive flights), w tym trzy loty z załogą testową na pokładzie,
  • pięć lotów swobodnych, podczas których Enterprise zachowywał się jak szybowiec — piloci odczepiali go od samolotu nośnego i wykonywali bezsilnikowe loty do lądowania.

Testy te (znane jako Approach and Landing Tests, ALT) miały na celu zweryfikowanie aerodynamiki, kontroli lotu i procedur lądowania przed oddaniem do użycia pierwszych operacyjnych wahadłowców. Lądowania ćwiczono na terenie bazy Edwards Air Force Base; pilotami testowymi byli m.in. astronauta Gordon Fullerton, astronauta Apollo 13 Fred Haise, Joseph P. Engle i Richard (Dick) Truly.

Późniejsze testy i wykorzystanie części

Po zakończeniu prób lotów Enterprise był wykorzystywany do testów wibracyjnych i badań naziemnych w Centrum Lotnictwa Kosmicznego NASA w Huntsville, Alabama (Marshall Space Flight Center). Służył także przy sprawdzaniu procedur montażu wahadłowca do zewnętrznych stanowisk startowych i jako pojazd do demonstracji oraz prezentacji publicznych. Niektóre elementy konstrukcyjne Enterprise zostały później wykorzystane przy budowie i modernizacji pozostałych orbiterów programu Space Shuttle.

Nazwa i wystawa muzealna

Pierwotnie planowano nadać mu nazwę "Konstytucja", jednak po fali listów od fanów serialu Star Trek zwróconych do prezydenta, decyzją administracji wahadłowiec otrzymał nazwę "Enterprise" – na cześć fikcyjnego statku ze słynnego serialu. Enterprise nigdy nie był przystosowany do lotu kosmicznego i nie wszedł na orbitę, ale jego testy były kluczowe dla bezpiecznego uruchomienia programu wahadłowców.

Dziś Enterprise można oglądać w Smithsonian's National Air and Space Museum's Steven F. Udvar-Hazy Center w pobliżu Waszyngtonu. Jego rola w programie Space Shuttle ma duże znaczenie historyczne — jako pojazd, który pomógł zweryfikować procedury i technologie przed pierwszymi lotami orbitalnymi.