Dynastia Song rządziła w Chinach w latach 960–1279. Po raz pierwszy od upadku dynastii Tang w 907 r. rozpoczęła ona proces ponownego zjednoczenia większej części terytorium chińskiego. Lata między upadkiem Tang a powstaniem Song to okres znany jako Pięć Dynastii i Dziesięć Królestw — czas politycznego rozdrobnienia, szybkich zmian dynastii i regionalnych rządów. W 960 r. generał Zhao Kuangyin (późniejszy cesarz Taizu of Song) obalił cesarza w wyniku zamachu stanu i założył dynastię Song. Choć udało mu się scalić kraj i przywrócić względny porządek, armia Song pozostawała słabsza od sił koczowniczych, co doprowadziło do licznych konfliktów z państwami granicznymi, przede wszystkim z dynastią Liao (Khitanami) i zachodnią Xia (Tangutami). Po śmierci cesarza Taizu imperium napotkało też poważne problemy gospodarcze i wojskowe.
Rozłam: Song Północna i Song Południowa
W 1127 r. doszło do tzw. incydentu Jingkang — siły klanów prowadzone przez dynastię Jin (Jurchenów) najechały Północne Chiny, zdobyły stolicę Kaifeng i uprowadziły cesarza oraz wielu książąt i urzędników. Część królewskiej rodziny uniknęła pojmania; książę Zhao Gou uciekł na południe i wkrótce proklamował nową stolicę w regionie dzisiejszego Hangzhou (wówczas nazywane Lin'an). Z tego powodu historycy rozróżniają dwa okresy: Song Północna (北宋), przed utratą północy, oraz Song Południowa (南宋), po przeniesieniu stolicy na południe. Po początkowych walkach Song Południowa zawarła ostatecznie pokój z Jin (m.in. traktat z Shaoxing w 1141 r.), który przyniósł czasowy spokój kosztem uznania granicy i zobowiązań zapłaty trybutu. Dynastia przetrwała na południu aż do 1279 r., kiedy to Kublai chan i jego Mongołowie ostatecznie podbili wszystkie południowe prowincje Song i zainicjowali panowanie dynastii Yuan.
Administracja, reforma i intelektualiści
Jedną z cech charakterystycznych Song była bardzo rozwinięta biurokracja oparta na egzaminach państwowych. System egzaminów cywilnych został rozszerzony, co zwiększyło wpływ warstwy urzędniczej (shi). W administracji wprowadzano także reformy fiskalne i administracyjne — jednym z najbardziej znanych reformatorów był Wang Anshi, który w XI w. próbował zmodernizować finanse państwa, system podatkowy i organizację armii. Reformy te były kontrowersyjne i spotkały się z oporem konserwatywnych kręgów dworskich.
Gospodarka i kultura
Okres Song to czas znacznego rozwoju gospodarczego i technologicznego. Rozwinęło się rolnictwo (m.in. dzięki lepszym odmianom ryżu), handel wewnętrzny i międzynarodowy oraz intensywna akcja monetarna — w Song zaczęto stosować wydruki banknotów na większą skalę. Miasta rozrosły się, pojawiły się duże ośrodki handlowe, a handel morski, z wykorzystaniem kompasu i ulepszonych technik żeglugi, nabrał znaczenia.
Kultura Song to także wybitne osiągnięcia w sztuce i nauce: rozwój malarstwa pejzażowego, poezji i prozy literackiej; prace uczonych takich jak Shen Kuo (autor "Marzeń i zapisów z pracowni", Shen Kuo opisał liczne obserwacje przyrodnicze i technologiczne); rozkwit drukarstwa (przenośny ruchomy druk wynalazł Bi Sheng). W sztuce użytkowej Song słynęła z ceramiki, zwłaszcza porcelany produkowanej w Jingdezhen. W myśli filozoficznej pojawiły się nurty neo-konfucjańskie, które w kolejnych stuleciach zdominowały edukację i myśl publiczną.
Wojsko i przyczyny upadku
Pomimo gospodarczej potęgi Song często brakowało skutecznego, zdyscyplinowanego wojska lądowego. Władza cesarska celowo ograniczała siłę generałów, by zapobiec przewrotom, co osłabiało zdolność obronną wobec konnych armii północnych sąsiadów. Mimo istnienia znakomitych dowódców — np. Yue Fei, który zdobył sławę w obronie południowych granic przed Jin — polityczne intrygi i brak trwałego poparcia uniemożliwiły ostateczne pokonanie przeciwnika. Song rozwinęła natomiast silną flotę morską, która zapewniała przewagę na wodach i umożliwiała handel dalekomorski.
Dziedzictwo
Dynastia Song pozostawiła trwałe dziedzictwo: silne instytucje administracyjne, rozwiniętą gospodarkę rynkową, przełomowe wynalazki i bogatą kulturę literacką oraz artystyczną. Wiele rozwiązań wprowadzonych w epoce Song miało wpływ na późniejsze dynastie i na rozwój cywilizacyjny Chin. Mimo upadku politycznego w 1279 r., osiągnięcia Song stały się fundamentem dla dalszego rozwoju Chin pod panowaniem Yuan i kolejnych dynastii.
