Oblężenie Odessy było bitwą oblężniczą podczas II wojny światowej. Była częścią obszaru działań Frontu Wschodniego w 1941 roku. Została przeprowadzona przez siły rumuńskie i niemiecką 11 Armię (11. Armee) (Wehrmacht Heer). Zaatakowały one miasto Odessa w Związku Radzieckim.

Dzięki silnym walkom 9 Armii Samodzielnej (początkowo) i wydzielonej Armii Nadbrzeżnej oraz siłom Floty Czarnomorskiej w Odessie, zdobycie miasta zajęło armii rumuńskiej 73 dni oblężenia i cztery ataki. Zginęło 93.000 żołnierzy. Armia Czerwona miała 41 000 ofiar. Niektórzy historycy twierdzą, że Armia Czerwona miała 60.000 ofiar.

Tło i cel operacji

Oblężenie miało miejsce w ramach niemiecko-rumuńskiej ofensywy na południowym odcinku Frontu Wschodniego po rozpoczęciu operacji Barbarossa. Celem było zajęcie ważnego portu morskiego i ośrodka komunikacyjnego nad Morzem Czarnym — Odessy — co miało utrudnić działanie Floty Czarnomorskiej ZSRR i zabezpieczyć tyły natarcia w kierunku Krymu i Rostowa.

Siły uczestniczące

  • Osi: głównie siły rumuńskie wspierane przez niemiecką 11. Armię (11. Armee), z artylerią, bronią pancerną i wsparciem lotniczym.
  • Obrońcy: oddziały Armii Czerwonej — przede wszystkim formacje broniące wybrzeża, początkowo 9 Armia Samodzielna i później wydzielona Armia Nadbrzeżna — oraz jednostki Floty Czarnomorskiej zapewniające wsparcie ogniowe i możliwość ewakuacji.

Przebieg oblężenia

Oblężenie trwało 73 dni i obejmowało serię dużych natarć oraz zaciekłych walk miejskich. Ataki osi przebiegały etapami, z koncentracją na przełamaniu linii obronnych i opanowaniu przedmieść, po którym następowały walki uliczne w zabudowie Odessy. Obrona radziecka była dobrze zorganizowana: wykorzystywano fortyfikacje, pola minowe, kontrataki oraz wsparcie artyleryjskie i morskie. W czasie walk miały miejsce intensywne bombardowania i ostrzał artyleryjski, co prowadziło do dużych zniszczeń w mieście.

Ewakuacja i zakończenie

Pomimo ostatecznej kapitulacji miasta siły radzieckie zdołały przeprowadzić częściową ewakuację przez Morze Czarne przy pomocy Floty Czarnomorskiej — wielu żołnierzy i część wyposażenia zostało przerzuconych w rejon Sewastopola i dalej. Po opanowaniu Odessy władzę przejęły władze okupacyjne, a miasto było przez długi czas administracyjnie kontrolowane przez Rumunię.

Straty i skutki

  • Straty osi (głównie rumuńskie): często podawana łączna liczba to około 93 000 żołnierzy (poległych, rannych i zaginionych) — liczby różnią się w zależności od źródła.
  • Straty sowieckie: różne źródła podają od około 41 000 do nawet 60 000 ofiar (również obejmujących poległych, rannych i zaginionych). Dokładne dane pozostają przedmiotem sporów historyków.
  • Straty ludności cywilnej: znaczące zniszczenia infrastruktury i ofiary wśród cywilów; dokładne liczby są trudne do ustalenia.

Znaczenie historyczne

Oblężenie Odessy jest przykładem długotrwałej i kosztownej operacji oblężniczej na Froncie Wschodnim, która pokazała zarówno determinację obrońców, jak i upór sił atakujących. Choć miasto zostało opanowane przez siły osi, obrona i częściowa ewakuacja umożliwiły zachowanie znacznej liczby oddziałów radzieckich, które później walczyły dalej na południu frontu. Odessa została ostatecznie wyzwolona przez Armię Czerwoną w 1944 roku.