Barbaria — historyczna nazwa Maghrebu i Wybrzeża Barbarzyńskiego

Barbaria — historia i przemiany nazewnictwa Maghrebu i Wybrzeża Barbarzyńskiego: od Berberów i państw wybrzeża po kolonialne podziały Maroka, Algierii, Tunezji i Libii.

Od około XVI do XIX wieku barbaria była nazwą regionu w Afryce Północnej, od Egiptu do Atlantyku i od Morza Śródziemnego do Sahary. Państwa te były nazywane państwami barbarzyńskimi lub państwami berberyjskimi, od ludu Berberów, którzy tam mieszkali. Regiony nadmorskie nazywano potocznie wybrzeżem barbarzyńskim.

Znaczenie nazwy i pochodzenie

Nazwa „Barbaria” i pokrewne określenia wywodzą się z tradycji klasycznej, w której Grecy i Rzymianie używali słowa „barbarzyńcy” (gr. barbaroi, łac. barbarus) dla ludów postrzeganych jako obce kulturowo lub językowo. W średniowieczu i wczesnej nowożytności termin ten przyjął się w źródłach europejskich na określenie północnoafrykańskiego wybrzeża i jego mieszkańców. Równocześnie sami mieszkańcy regionu byli określani jako Berberowie — nazwa ta ma długą historię lokalną i pojawia się w wielu wariantach językowych.

Polityka i ustrój

W epoce nowożytnej terytorium określane jako Barbaria składało się z kilku odrębnych ośrodków władzy i administracji. Do najważniejszych form politycznych należały:

• suwerenne Królestwo Maroka (północno-zachodnia część wybrzeża),
• regencje i rządy lokalne na terenach dzisiejszej Algierii, Tunezji i Libii — w wielu okresach pod formalną zwierzchnością Imperium Osmańskiego (np. Regency of Algiers, Regency of Tunis, Tripolitania),
• lokalne dynastie i miasta-porty o dużej autonomii, często będące centrami handlu i piractwa morskiego.

Korsarstwo i handel

Wybrzeże barbarzyńskie było znane w Europie m.in. z działalności korsarzy (tzw. corsairs), którzy prowadzili ataki na statki handlowe i nadbrzeżne osady. Aktywność ta miała wymiar zarówno piracki, jak i polityczno-gospodarczy — korsarze działali nieraz z poparciem lokalnych władz, a wyprawy morskie stanowiły ważne źródło dochodów.

Na wybrzeżu istniał także handel ludźmi — znany jest handel niewolnikami z tzw. Barbary (Barbary slave trade), obejmujący porywanie i sprzedaż jeńców zarówno europejskich, jak i afrykańskich. Ten aspekt relacji z Europą stał się jednym z elementów, które doprowadziły do konfliktów z mocarstwami śródziemnomorskimi i później z państwami Atlantyku.

Relacje z Imperium Osmańskim i Europą

Od XVI wieku znaczną część wybrzeża (oprócz Maroka) objęła formalna czy nieformalna zależność od Imperium Osmańskiego, które ustanawiało regencje i nadawało tytuły lokalnym władzom. Jednocześnie region był areną sporów z państwami europejskimi — zarówno z powodu korsarstwa, jak i rywalizacji handlowej i politycznej. W wyniku działań militarnych i dyplomatycznych w XVIII–XIX w. dochodziło do m.in. interwencji morskich, układów i wojen, jak słynne konflikty znane w literaturze amerykańskiej jako Barbary Wars (wojny z piratami z Barbary).

Przemiany w XIX wieku i kolonializm

W epoce kolonialnej, zwłaszcza w XIX wieku, europejskie mocarstwa zaczęły na stałe przejmować kontrolę nad regionem. W wyniku ekspansji kolonialnej i porozumień międzynarodowych obszar Barbaria został podzielony i przekształcony w odrębne jednostki administracyjne:

• Maroko — ostatecznie pod francuskim i hiszpańskim protektoratem (później niepodległe),
• Algieria — zajęta i przekształcona w kolonię francuską,
• Tunezja — ustanowiona jako protektorat francuski,
• Libię — w XIX–XX w. pod wpływami włoskimi i ostatecznie skolonizowana przez Włochy.

Te polityczne przekształcenia oznaczały koniec tradycyjnych struktur władzy regencji i ograniczyły znaczenie nadmorskiego korsarstwa. Równocześnie modernizacja administracji, infrastruktury i gospodarki zmieniła oblicze regionu.

Współczesne określenia

Dziś obszar dawniej określany jako Barbaria jest powszechnie nazywany Maghrebem — terminem arabskim oznaczającym „zachód” (w sensie geograficznym: zachodni rejon świata arabskiego). Maghreb obejmuje zazwyczaj Maroko, Algierię, Tunezję, Libię i często Mauretanię. Historyczne pojęcie „Barbaria” pojawia się dziś głównie w kontekście badań historycznych, literatury i opisów okresu przedpełnej kolonizacji.

Dziedzictwo i pamięć

Dziedzictwo Barbaria obejmuje bogate warstwy kulturowe: tradycje berberyjskie (językowe, artystyczne i społeczne), wpływy arabskie i tureckie, ślady handlu śródziemnomorskiego oraz pamiątki kolonializmu. W badaniach historycznych region traktowany jest jako obszar kontaktów międzykulturowych — między Europą, Afryką Subsaharyjską i światem arabskim — z długą historią handlu, migracji i politycznych przemian.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym były Barbary?

P: Jak nazywały się państwa w Barbarii?

P: Kim byli Berberowie?

P: Jak nazywał się region przybrzeżny w Barbarii?

P: Co stało się z Barbarią w erze kolonializmu?

P: Jak dziś powszechnie nazywa się ten region?

P: Jaki jest obszar Barbarii?

Szukaj według litery