Balaur to rodzaj dromaeosaurida — dinozaura teropoda, który żył w południowej Europie w okresie górnej kredy, około 70 milionów lat temu. Jest wyjątkowy, ponieważ, w przeciwieństwie do większości innych dromaeozaurów, miał dwa sierpowate pazury na każdej stopie, a nie tylko jeden.

Odkrycie i nazwa

Gatunek został opisany w 2010 roku przez Zoltána Csiki i współpracowników na podstawie skąpych, acz dobrze zachowanych szczątków pochodzących z basenu Haţeg. Nazwa rodzajowa Balaur pochodzi od rumuńskiego słowa oznaczającego smoka lub potwora, natomiast epitet gatunkowy bondoc znaczy „krępy, gruby”, co odnosi się do krępej budowy zwierzęcia.

Budowa i cechy morfologiczne

Balaur miał stosunkowo krępą sylwetkę — długość całkowita szacowana jest na około 1,8–2,1 metra (5,9–6,9 stóp). Charakterystyczną cechą są dwa silnie zakrzywione, sierpowate pazury na każdej stopie, podczas gdy u większości dromaeozaurów występował tylko jeden taki pazur. Kończyny tylnie były mocne i przystosowane do chodzenia po lądzie, a budowa miednicy i kości kończyn wskazuje na nietypowe dla dromaeosaurów przekształcenia — elementy układu kończynowego były częściowo zmodyfikowane i czasem zgrubiałe, co nadaje zwierzęciu masywniejszy wygląd.

Pozycja filogenetyczna i spory naukowe

Pierwotnie Balaur został zaklasyfikowany do welociraptorynów i uznany za takson blisko spokrewniony ze słynnym azjatyckim dromaeosauridem Velociraptor. Jednak dalsze analizy filogenetyczne wywołały dyskusję — niektóre badania sugerowały, że Balaur może być bliżej spokrewniony z grupą ptaków (Avialae) niż z typowymi dromaeozaurami, czyli mógł być rodzajem nielotnego ptaka. Inne analizy nadal umieszczają go w obrębie Dromaeosauridae. W rezultacie pozycja systematyczna Balaur pozostaje dyskusyjna i bywa przytaczana jako przykład taksonu o niejednoznacznych cechach przejściowych.

Środowisko życia i karłowatość wyspiarska

Balaur żył na dużej prehistorycznej wyspie zwanej wyspą Hateg, w ówczesnym archipelagu europejskim, gdy poziom mórz był znacznie wyższy niż dziś. Fauna i flora basenu Haţeg charakteryzowały się licznymi przykładami karłowatości wyspiarskiej — mniejsze rozmiary osiągały tu zarówno roślinożerne zauropody, jak i inne grupy kręgowców. Uważa się, że izolacja wyspy oraz ograniczone zasoby sprzyjały ewolucji mniejszych, bardziej krępnych form, do których zwykle zalicza się także Balaur.

Zachowanie i dieta — hipotezy

Z powodu nietypowej budowy kończyn i dodatkowego sierpowatego pazura rolę, jaką pełniły te struktury, interpretowano na różne sposoby. Możliwe funkcje obejmują chwytanie i przytrzymywanie drobnej zdobyczy, rozcinanie tkanek podczas żerowania, wspinanie się po skałach lub pniach drzew, a nawet elementy komunikacji i displayu. Sugerowano też, że Balaur mógł mieć bardziej uogólnioną dietę niż typowi dromaeosaury — obejmującą drobne kręgowce, padlinę lub pokarm roślinny — jednak brak bezpośrednich dowodów (np. treści żołądkowej) sprawia, że pozostają to hipotezy.

Znaczenie odkrycia

Balaur bondoc jest jednym z ciekawszych przykładów przystosowań morfologicznych związanych z życiem na wyspie i pokazuje, że izolacja wyspiarska mogła prowadzić nie tylko do zmniejszenia rozmiarów, lecz także do nietypowych modyfikacji funkcjonalnych. Ponadto dyskusje nad jego pozycją filogenetyczną ilustrują, jak skomplikowane i zróżnicowane były linie ewolucyjne teropodów w późnej kredzie Europy.