Ramzes II był jednym z największych faraonów starożytnego Egiptu. Był trzecim faraonem z dziewiętnastej dynastii. Jego potomkowie i późniejsi Egipcjanie nazywali go często „Wielkim Przodkiem”; w kulturze zachodniej znany jest też pod greckim imieniem Ozymandias.

Panowanie

W wieku około 14 lat Ramzes został formalnie mianowany następcą przez swojego ojca, Seti I. Panował około 1279–1213 p.n.e., co daje 66 lat i 2 miesiące — jedno z najdłuższych panowań w historii starożytnego Egiptu. Zmarł w podeszłym wieku (szacunkowo około 90 lat). Został pochowany w grobowcu w Dolinie Królów (grób oznaczony KV7). Jego mumia została później przeniesiona do królewskiej skrytki znalezionej w Deir el‑Bahari (tzw. królewska cache) i odkryta w 1881 roku; obecnie jest wystawiona w Muzeum Egipskim w Kairze.

Wyprawy wojenne i dyplomacja

Ramzes prowadził aktywną politykę militarną i ekspedycyjną. Na północy jego oddziały działały na terenach położonych na wschód od Morza Śródziemnego — we współczesnych granicach Izraela, Libanu i Syrii. Najsłynniejszym starciem była bitwa pod Kadesz (ok. 1274 p.n.e.) z Hetytami, która przeszła do historii zarówno ze względu na skalę, jak i na późniejsze podpisanie jednego z pierwszych znanych traktatów pokojowych z królem Hetytów Hattusili III.

Na południu Ramzes prowadził kampanie do Nubii, gdzie umacniał granice, zakładał forty i kontrolował szlaki handlowe oraz źródła surowców, zwłaszcza złota.

Budownictwo i zabytki

Jednym z filarów jego polityki była imponująca działalność budowlana. Ramzes fundował świątynie, pałace, pomniki i monumentalne rzeźby, które miały podkreślać jego potęgę i boski status. Najważniejsze dzieła to m.in.:

  • Pi‑Ramesses — nowa stolica w delcie Nilu (lokalizowana w rejonie dzisiejszego Qantir), przystosowana także jako baza wypadowa dla kampanii syryjskich;
  • Abu Simbel — monumentalne skalne świątynie z kolosalnymi posągami króla, przeniesione w XX wieku w związku z budową tamy Asuańskiej;
  • Ramesseum — memoriał Ramzesa w Tebach Zachodnich (nad Nilem);
  • rozbudowy w Karnaku i w Luksorze oraz liczne mniejsze świątynie i pomniki w całym Egipcie i Nubii.

Jego budowle miały charakter propagandowy — często przedstawiał siebie jako zwycięskiego władcę i boskiego opiekuna kraju.

Rodzina i następstwo

Ramzes miał wiele żon i setki potomków; najbardziej znane imiona to królowa Nefertari (jej grobowiec i świątynia w Abu Simbel są jednymi z najefektowniejszych ośrodków kultu królowej) oraz Isetnofret. Jego następcą został syn Merenptah.

Grobowiec, mumia i badania

Grobowiec Ramzesa, choć pierwotnie bardzo okazały, został splądrowany już w starożytności. Jego mumia, po przeniesieniu do krypty skrytki królewskiej, została odkryta w XIX wieku i od tego czasu była przedmiotem badań naukowych. Analizy wykazały ślady chorób związanych z wiekiem, zniszczenia mechaniczne oraz cechy postępującego zużycia stawów (osteoartroza), co zgadza się z długim życiem władcy.

Dziedzictwo

Ramzes II pozostawił po sobie rozległe dziedzictwo architektoniczne i administracyjne. Jego imię i wizerunek były użytkowane przez kolejne pokolenia jako symbol boskiej władzy i monumentalnej potęgi Egiptu. Dzięki ogromnym budowlom i zapiskom historycznym jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych faraonów starożytnego świata.