Ramzes II — biografia faraona: panowanie, wyprawy i zabytki

Ramzes II — pełna biografia: panowanie, słynne wyprawy do Syrii i Nubii, budowa Pi‑Ramesses oraz najważniejsze zabytki i odkrycia archeologiczne.

Ramzes II był jednym z największych faraonów starożytnego Egiptu. Był trzecim faraonem z dziewiętnastej dynastii. Jego potomkowie i późniejsi Egipcjanie nazywali go często „Wielkim Przodkiem”; w kulturze zachodniej znany jest też pod greckim imieniem Ozymandias.

Panowanie

W wieku około 14 lat Ramzes został formalnie mianowany następcą przez swojego ojca, Seti I. Panował około 1279–1213 p.n.e., co daje 66 lat i 2 miesiące — jedno z najdłuższych panowań w historii starożytnego Egiptu. Zmarł w podeszłym wieku (szacunkowo około 90 lat). Został pochowany w grobowcu w Dolinie Królów (grób oznaczony KV7). Jego mumia została później przeniesiona do królewskiej skrytki znalezionej w Deir el‑Bahari (tzw. królewska cache) i odkryta w 1881 roku; obecnie jest wystawiona w Muzeum Egipskim w Kairze.

Wyprawy wojenne i dyplomacja

Ramzes prowadził aktywną politykę militarną i ekspedycyjną. Na północy jego oddziały działały na terenach położonych na wschód od Morza Śródziemnego — we współczesnych granicach Izraela, Libanu i Syrii. Najsłynniejszym starciem była bitwa pod Kadesz (ok. 1274 p.n.e.) z Hetytami, która przeszła do historii zarówno ze względu na skalę, jak i na późniejsze podpisanie jednego z pierwszych znanych traktatów pokojowych z królem Hetytów Hattusili III.

Na południu Ramzes prowadził kampanie do Nubii, gdzie umacniał granice, zakładał forty i kontrolował szlaki handlowe oraz źródła surowców, zwłaszcza złota.

Budownictwo i zabytki

Jednym z filarów jego polityki była imponująca działalność budowlana. Ramzes fundował świątynie, pałace, pomniki i monumentalne rzeźby, które miały podkreślać jego potęgę i boski status. Najważniejsze dzieła to m.in.:

• Pi‑Ramesses — nowa stolica w delcie Nilu (lokalizowana w rejonie dzisiejszego Qantir), przystosowana także jako baza wypadowa dla kampanii syryjskich;
• Abu Simbel — monumentalne skalne świątynie z kolosalnymi posągami króla, przeniesione w XX wieku w związku z budową tamy Asuańskiej;
• Ramesseum — memoriał Ramzesa w Tebach Zachodnich (nad Nilem);
• rozbudowy w Karnaku i w Luksorze oraz liczne mniejsze świątynie i pomniki w całym Egipcie i Nubii.

Jego budowle miały charakter propagandowy — często przedstawiał siebie jako zwycięskiego władcę i boskiego opiekuna kraju.

Rodzina i następstwo

Ramzes miał wiele żon i setki potomków; najbardziej znane imiona to królowa Nefertari (jej grobowiec i świątynia w Abu Simbel są jednymi z najefektowniejszych ośrodków kultu królowej) oraz Isetnofret. Jego następcą został syn Merenptah.

Grobowiec, mumia i badania

Grobowiec Ramzesa, choć pierwotnie bardzo okazały, został splądrowany już w starożytności. Jego mumia, po przeniesieniu do krypty skrytki królewskiej, została odkryta w XIX wieku i od tego czasu była przedmiotem badań naukowych. Analizy wykazały ślady chorób związanych z wiekiem, zniszczenia mechaniczne oraz cechy postępującego zużycia stawów (osteoartroza), co zgadza się z długim życiem władcy.

Dziedzictwo

Ramzes II pozostawił po sobie rozległe dziedzictwo architektoniczne i administracyjne. Jego imię i wizerunek były użytkowane przez kolejne pokolenia jako symbol boskiej władzy i monumentalnej potęgi Egiptu. Dzięki ogromnym budowlom i zapiskom historycznym jest jednym z najlepiej rozpoznawalnych faraonów starożytnego świata.

Kampanie i bitwy

We wczesnym okresie swego życia Ramzes prowadził kampanie, których celem było odzyskanie ziemi z rąk Nubijczyków i Hetytów oraz zabezpieczenie granic Egiptu. Powstrzymał także nubijskie bunty i przeprowadził kampanię w Libii. Podczas rządów Ramzesa armia egipska mogła liczyć około 100 000 ludzi, których używał do wzmocnienia wpływów Egiptu na sąsiednich ziemiach.

Bitwa z piratami morskimi z Sherden

W drugim roku swego panowania Ramzes pokonał piratów morskich z plemienia Sherden. Sprawiali oni problemy wzdłuż egipskiego wybrzeża Morza Śródziemnego, atakując statki przewożące ładunki na szlakach morskich do Egiptu. ^{p250 Ramzes rozstawił} wojska i statki w strategicznych punktach wzdłuż wybrzeża i pozwolił piratom atakować ich ofiary. Następnie złapał ich z zaskoczenia w bitwie morskiej, chwytając ich wszystkich w jednej akcji. ^p53 Stela mówi, że przybyli oni "w swoich okrętach wojennych ze środka morza, a nikt nie był w stanie stanąć przed nimi". Wkrótce potem Sherden są widziani w gwardii przybocznej faraona z ich rogatymi hełmami, okrągłymi tarczami i wielkimi mieczami Naue II.

Traktat pokojowy z Hetytami

Hetyt Mursili III uciekł do Egiptu, po tym jak nie udało mu się objąć tronu po swoim wuju. Wuj, Hattusili III, zażądał od Ramzesa ekstradycji (odesłania) bratanka z powrotem do Hatti. ^p74

Spowodowało to kryzys między Egiptem a Hatti, kiedy Ramzes powiedział, że nie wie, gdzie jest Mursili. Oba imperia zbliżyły się do wojny. Ostatecznie, w dwudziestym pierwszym roku swojego panowania (1258 p.n.e.), Ramzes postanowił zawrzeć porozumienie z Hattusili III, aby zakończyć konflikt. Dokument, który uzgodnili, jest najwcześniejszym znanym traktatem pokojowym w historii świata. ^p256

Traktat pokojowy został zapisany w dwóch wersjach, jednej w egipskich hieroglifach, drugiej w akkadyjskim piśmie klinowym; obie wersje przetrwały. Taki zapis w dwóch językach jest powszechny w wielu traktatach. Ten traktat różni się od innych tym, że obie wersje językowe są inaczej sformułowane. Chociaż większość tekstu jest identyczna, wersja hetycka twierdzi, że Egipcjanie przybyli, aby prosić o pokój, podczas gdy wersja egipska twierdzi coś odwrotnego. ^{s. 73-79; 62-64} Traktat został przekazany Egipcjanom w formie srebrnej tabliczki. Ta "kieszonkowa" wersja została zabrana z powrotem do Egiptu, a jej kopia wyryta w świątyni w Karnaku.

Płaskorzeźba Ramzesa II na wapieniu, zachowała swój oryginalny kolor.


Tablica traktatu między Hattusili III z Hatti a Ramzesem II z Egiptu, w Muzeum Archeologicznym w Stambule

Grobowiec Nefertari

Najważniejsza i najsłynniejsza z królowych konsorcjów Ramzesa została odkryta w 1904 roku. Grobowiec Nefertari jest niezwykle ważny, gdyż jego wspaniałe malowidła ścienne uważane są za jeden z najwspanialszych przykładów starożytnej sztuki egipskiej.

Wycięte w skale schody umożliwiają przejście do przedsionka. Jest on ozdobiony malowidłami opartymi na 17 rozdziale Księgi Umarłych. Sufit astronomiczny przedstawia niebo i jest pomalowany na ciemnoniebieski kolor z wieloma złotymi pięcioramiennymi gwiazdami. Wschodnia ściana przedsionka jest przerwana dużym otworem z malowidłami Ozyrysa i Anubisa. Prowadzi on do komnaty bocznej, ozdobionej scenami ofiarowania. Przedsionek z malowidłami przedstawia Nefertari przedstawianą bogom, którzy ją witają. Na północnej ścianie przedsionka znajdują się schody prowadzące w dół do komory grobowej. Jest to rozległe, czworokątne pomieszczenie o powierzchni około 90 metrów kwadratowych, którego astronomiczny sufit podtrzymywany jest przez cztery filary w całości pokryte dekoracjami.

Ściana grobowca przedstawiająca Nefertari

Pytania i odpowiedzi

P: Kim był Ramzes II?

P: Jak długo Ramzes II rządził Egiptem?

P: Jaki tytuł nosił Ramzes II?

P: Ile lat miał Ramzes II, gdy został mianowany następcą przez swojego ojca?

P: Gdzie został pochowany Ramzes II?

P: Jakie wyprawy prowadził Ramzes II?

P: Na czym skupiała się wczesna część panowania Ramzesa II?

Szukaj według litery