Pterodaktyl był małym pterozaurem — latającym gadem — znanym z osadów późnego jurajskiego. Żył w tym samym czasie co wiele innych grup, w tym dinozaurów. W języku potocznym termin „pterodaktyl” bywa używany dla pterozaurów ogólnie, jednak naukowo odnosi się przede wszystkim do rodzaju Pterodactylus, reprezentującego krótkoogonowe formy pterozaurów.

Budowa i cechy morfologiczne

Pterodactylus charakteryzował się wydłużoną czaszką z zębami oraz błoniastymi skrzydłami rozpiętymi głównie dzięki bardzo wydłużonemu czwartemu palcowi ręki. Ciało było stosunkowo lekkie, z kośćmi pneumatycznymi (wypełnionymi powietrzem), co ułatwiało lot. Szacowana rozpiętość skrzydeł typowych okazów wynosi około 0,5–0,9 m; mniejsze i większe okazy są znane, dlatego podawane rozmiary traktuje się jako przybliżone.

Tryb życia pterodaktyla oceniany jest na podstawie budowy zębów, czaszki i odniesień do środowiska — prawdopodobnie polował na drobne ryby i bezkręgowce lub odżywiał się padliną i małymi kręgowcami. U pterozaurów ogólnie istnieją dowody na składanie jaj (owiparia) i opiekę częściową nad młodymi u niektórych grup, ale szczegóły dotyczące rozrodu rodzaju Pterodactylus pozostają w dużej mierze niepewne.

Występowanie i warunki osadzania

Najliczniejsze i najlepiej zachowane okazy rodzaju Pterodactylus pochodzą z Solnhofen w Bawarii, na terenie dzisiejszych Niemiec. Tamtejsze węglanowe warstwy (słynny „wapien z Solnhofen”) powstały w spokojnych, słonych lub słonawych lagunach, w warunkach sprzyjających bardzo drobnemu osadzeniu i doskonałemu zachowaniu drobnych detali anatomicznych, w tym odcisków miękkich tkanek. Te same warstwy dostarczyły również słynnych szczątków Archaeopteryx, co czyni je jednym z kluczowych źródeł informacji o ekosystemach późnej jury.

Znaczenie paleontologiczne i nazewnictwo

Okazy z Solnhofen odegrały istotną rolę w historii badań paleontologicznych, ponieważ dostarczają szczegółowych danych o anatomii i ekologii wczesnych pterodaktyli. Grupa pterodactyloidów, do której należy rodzaj Pterodactylus, przetrwała jako klad pterozaurów do końca kredy, choć sam rodzaj Pterodactylus znany jest przede wszystkim z jury.

W literaturze popularnej i naukowej warto rozróżniać pojęcie potoczne („pterodaktyl”) od nazwy naukowej; „pterodaktyl” nie obejmuje wszystkich pterozaurów i odnosi się historycznie do określonych rodzajów i gatunków.