Pangoliny (ang. scaly anteaters) to nietypowe ssaki występujące w Afryce i Azji. Mają one charakterystyczne łuski pokrywające znaczną część skóry — to jedyna grupa ssaków o takiej adaptacji.
Obecnie rozpoznaje się osiem gatunków pangolinów podzielonych na trzy rodzaje. Wszystkie są wysoce wyspecjalizowane pokarmowo: żywią się głównie mrówkami i termitemi. Pokarm chwytają długimi, lepkimi językami — pangoliny nie mają zębów i ich dieta opiera się niemal wyłącznie na tych owadach.
Wygląd i anatomia
Pangoliny mają duże, hartowane, nakładające się na siebie łuski zrobione z keratyny. Łuski te są połączone z warstwą mięśni pod skórą i mogą być nastawiane w stronę drapieżnika, co zwiększa ochronę. Między łuskami i w tylnej części ciała wyrasta sierść.
Skalowane ciało pangolina przypomina stożek sosnowy lub karczoch kulisty. W razie zagrożenia zwierzę potrafi zwinąć się w kulę — zachodzące na siebie łuski tworzą wówczas twardą zbroję, a pysk chowany jest pod ogon. Łuski mają ostre krawędzie, co stanowi dodatkową barierę przeciwko napastnikom.
Pangoliny dysponują też silnymi, zakrzywionymi pazurami do rozgrzebywania termitier i kopania nor; gatunki leśne są zręcznymi wspinaczami, a większe gatunki naziemne kopią rozbudowane nory.
Zachowanie i ruch
Pangoliny są zazwyczaj samotnikami i prowadzą skryty tryb życia; większość gatunków jest aktywna w nocy lub o zmierzchu. Podczas poruszania się po otwartym terenie niektóre pangoliny przyjmują postawę dwunożną, opierając ciężar ciała na tylnych kończynach i balansując długim, ciężkim ogonem.
Rozród i rozwój
Okres ciąży u pangolinów różni się w zależności od gatunku i może trwać od kilku tygodni do kilku miesięcy; zazwyczaj samica rodzi jedno młode (rzadziej bliźnięta). Młode przychodzą na świat z miękkimi, niezbyt twardymi jeszcze łuskami, które stwardnieją w ciągu kilku dni. Matka nosi młode często na grzbiecie lub trzyma pod ogonem, aż będą samodzielne.
Drapieżniki i zagrożenia
Naturalnymi wrogami pangolinów są m.in. dzikie koty i hieny, ale największym zagrożeniem dla tych zwierząt są ludzie. Pangoliny są intensywnie odławiane w celach konsumpcyjnych oraz dla czarnego rynku, ponieważ ich łuski i mięso wykorzystywane są w handlu i w niektórych tradycyjnych lekarstwach.
Ochrona
Pangoliny są jednymi z najbardziej zagrożonych ssaków na świecie. Wiele gatunków ma status zagrożenia w klasyfikacji IUCN, a od kilku lat międzynarodowe prawo (CITES) objęło wszystkie gatunki pangolinów najwyższą ochroną, aby ograniczyć handel. Ochrona obejmuje działania takie jak przeciwdziałanie kłusownictwu, zabezpieczanie siedlisk, rehabilitacja skonfiskowanych osobników oraz kampanie edukacyjne uświadamiające lokalne społeczności i konsumentów.
- Co można zrobić, by pomóc: wspierać organizacje zajmujące się ochroną przyrody, nie kupować produktów z pangolinów, zgłaszać przypadki nielegalnego handlu odpowiednim służbom.
- Wymagana jest dalsza ochrona siedlisk oraz wzmocnienie egzekwowania przepisów międzynarodowych i krajowych.
Pangoliny pełnią ważną rolę ekologiczną jako regulatorzy populacji mrówek i termitów. Ich ochrona jest istotna zarówno dla zachowania różnorodności biologicznej, jak i dla równowagi ekosystemów, w których żyją.