Noc żywych trupów to amerykański horror z 1968 roku w reżyserii George'a A. Romero. Film zrealizowano w czerni i bieli przy skromnym budżecie – wynoszącym 114 000 dolarów (budżecie) – a w obsadzie występują m.in. Duane Jones, Judith O'Dea i Karl Hardman. Premiera odbyła się 1 października 1968 roku. Pomimo niskich kosztów produkcji obraz okazał się finansowym sukcesem: przyniósł około 12 milionów dolarów w kraju i 18 milionów dolarów za granicą.

Fabuła (skrót)

Akcja filmu koncentruje się na grupie osób: Benie (Duane Jones), Barbarze (Judith O'Dea) i pięciu innych, które zostają uwięzione w odludnym domu na farmie w Pensylwanii, kiedy wokół wybucha epidemia przemieniająca zmarłych w bezmyślne, agresywne istoty – tzw. "żywe trupy". Bohaterowie walczą o przetrwanie, starając się bronić domu przed napierającymi hordami i podejmując coraz bardziej desperackie decyzje. Film kończy się jednym z najbardziej zapadających w pamięć i kontrowersyjnych finałów w historii kina grozy.

Produkcja i styl

Film powstał w warunkach niemal niezależnych: ekipa była niewielka, wiele scen kręcono w okolicach Pittsburgha, a część aktorów i współpracowników to amatorzy. Romero zastosował surową, realistyczną estetykę oraz oszczędne środki techniczne, co w połączeniu z czarno-białą fotografią nadało obrazowi dokumentalnego charakteru i potęgowało atmosferę grozy. Produkcja znana jest z naturalistycznych ujęć przemocy i makabry, które w 1968 roku szokowały publiczność.

Odbiór i kontrowersje

Początkowo film spotkał się z ostrą krytyką za dosadne przedstawienie przemocy i "niemoralne" treści. Z czasem jednak zyskał uznanie krytyków i badaczy kina jako dzieło przełomowe dla gatunku horroru. Obraz bywa interpretowany jako komentarz do napięć społecznych lat 60. — zwłaszcza w kontekście rasowym i politycznym — choć Romero wielokrotnie podkreślał, że część znaczeń powstawała w odbiorze widzów, a nie była zawsze zamierzona wprost przez twórców. Obsadzenie czarnoskórego aktora Duane'a Jonesa w roli Bena miało istotny kulturowy wydźwięk i wywołało dodatkowe dyskusje.

Status prawny i uznanie

Film znajduje się obecnie w domenie publicznej z powodu błędu proceduralnego popełnionego przez dystrybutora, co doprowadziło do utraty oryginalnych praw autorskich (domenie publicznej z). W efekcie obraz był wielokrotnie kopiowany, powielany i dystrybuowany w różnych wydaniach o różnej jakości. Mimo to jego znaczenie dla historii kina zostało oficjalnie docenione: Biblioteka Kongresu wybrała "Noc żywych trupów" do zachowania w National Film Registry jako film uznany za "kulturowo, historycznie lub estetycznie znaczący".

Wpływ i dziedzictwo

"Noc żywych trupów" ukształtowała współczesny obraz zombie w kulturze popularnej: zamiast tradycyjnych motywów voodoo pojawiły się powolne, bezmyślne, ale nieustępliwe hordy umarłych żywiących się żywymi. Film stał się inspiracją dla licznych remake'ów, adaptacji i mediów powiązanych z tematyką zombie. George A. Romero powrócił do tematu, tworząc serię obrazów o żywych trupach — w kolejnych latach powstały m.in. filmy takie jak "Dawn of the Dead" (1978) i inne tytuły, które rozwijały motywy społecznej krytyki i apokalipsy. Ogólnie rzecz biorąc, "Noc żywych trupów" jest uznawana za punkt wyjścia współczesnego kina zombie i jedną z najważniejszych pozycji w historii horroru.

Główna obsada

  • Duane Jones – Ben
  • Judith O'Dea – Barbara
  • Karl Hardman – (postać w obsadzie)
  • oraz kilku innych aktorów tworzących niewielką, ale pamiętną obsadę

Film pozostaje przedmiotem analiz akademickich, kinomanów i twórców filmowych oraz jest ciągle oglądany i dyskutowany jako jedno z najważniejszych dzieł lat 60. w gatunku horroru.