Łosoś atlantycki, Salmo salar, to ryba z rodziny łososiowatych. Łosoś atlantycki występuje w północnej części Oceanu Atlantyckiego oraz w rzekach wpadających do północnego Atlantyku. Został on również z powodzeniem przeszczepiony do północnej części Oceanu Spokojnego. Inne nazwy łososia atlantyckiego to: bay salmon, black salmon, caplin-scull salmon, Sebago salmon, silver salmon, fiddler lub outside salmon. Łosoś atlantycki, który nie wypływa w morze, nazywany jest łososiem śródlądowym lub ouananiche. Może to być spowodowane ingerencją człowieka lub katastrofami naturalnymi.

Opis

Salmo salar to średniej do dużej wielkości ryba o opływowym, wydłużonym ciele. Dorosłe osobniki mają zwykle długość 60–100 cm i masę kilku kilogramów; zdarzają się jednak okazy znacznie większe, przekraczające 20–30 kg w warunkach naturalnych. Ubarwienie morskich osobników jest srebrzyste z ciemniejszym grzbietem, natomiast ryby przebywające w wodach słodkich (szczególnie podczas tarła) przybierają różne odcienie czerwieni i zieleni. Cechą charakterystyczną są ciemne plamy na bocznej części ciała oraz stożkowaty pysk.

Zasięg i siedlisko

Łosoś atlantycki naturalnie zasiedla północne rejony Atlantyku — od ujść rzek Europy północnej (m.in. Norwegia, Islandia, Wyspy Brytyjskie) po północno-wschodnie wybrzeża Ameryki Północnej (m.in. Labrador, Nowa Fundlandia, Zatoka Świętego Wawrzyńca, północne New England). Wprowadzony został także do północnej części Oceanu Spokojnego oraz do wybranych jezior śródlądowych. Gatunek preferuje czyste, dobrze natlenione wody — dorasta w morzu, ale rozmnaża się w rzekach o kamienistym żwirze.

Cykl życiowy

Łosoś atlantycki jest anadromiczny: wylęga się w słodkich wodach rzek, młode rozwijają się jako larwy (aleviny), następnie jako fry i parr spędzają w rzece od kilku miesięcy do kilku lat. Przed wypłynięciem do morza przechodzą proces zwany smoltifikacją, który przygotowuje je do życia w środowisku morskim. Po określonym czasie żerowania w oceanie wiele osobników wraca do rzek, by odbyć tarło — często do tej samej rzeki, gdzie się urodziły. Istnieją też populacje całkowicie śródlądowe (tzw. landlocked lub ouananiche), które cały cykl życiowy odbywają w jeziorach i rzekach.

Odżywianie

Młode stadia żywią się bezkręgowcami słodkowodnymi. W morzu łosoś atlantycki poluje na ryby (np. śledzie, szproty, cefale), skorupiaki i mięczaki. Dieta zmienia się wraz z wiekiem i dostępnością pokarmu.

Zagrożenia i ochrona

Populacje łososia atlantyckiego w wielu regionach wykazują spadki liczebności. Główne zagrożenia to:

  • przełowienie i nadmierny połów,
  • utrata siedlisk lęgowych przez regulację rzek i budowę tam (blokada migracji),
  • zanieczyszczenie wód i eutrofizacja,
  • negatywne skutki intensywnej akwakultury: ucieczki hodowlanych osobników, przenoszenie pasożytów i chorób (np. wszawica morska, tzw. sea lice),
  • zmiany klimatu wpływające na temperaturę i zasolenie wód oraz dostępność pokarmu.

Międzynarodowe i krajowe programy ochronne obejmują ograniczenia połowów, odbudowę siedlisk (np. tworzenie przepławek i udrożnienie rzek), programy restockingowe oraz monitorowanie populacji. Na poziomie globalnym Salmo salar był oceniany przez IUCN, jednak sytuacja regionalna bywa zróżnicowana — niektóre populacje są poważnie zagrożone.

Znaczenie gospodarcze i kulinarne

Łosoś atlantycki ma duże znaczenie komercyjne i kulturowe. Jest wysoko ceniony jako ryba stołowa — wykorzystywany świeży, wędzony, marynowany czy jako filet. Jednocześnie jest jednym z najważniejszych gatunków w akwakulturze, zwłaszcza w krajach skandynawskich i Kanadzie. Hodowla przyczynia się do dostępności tego surowca, ale też rodzi wyżej wymienione problemy środowiskowe.

Nazwy i odmiany

Oprócz polskiej nazwy „łosoś atlantycki” i nazwy naukowej Salmo salar, stosuje się wiele nazw lokalnych i anglojęzycznych. W artykule wymieniono m.in.:

  • bay salmon,
  • black salmon,
  • caplin-scull salmon,
  • Sebago salmon,
  • silver salmon,
  • fiddler,
  • outside salmon.

Warto pamiętać o wyróżnieniu formy morskiej i śródlądowej (ouananiche) oraz o lokalnych nazwach używanych przez rybaków i społeczności nadbrzeżne.

Łosoś atlantycki pozostaje jedną z najbardziej rozpoznawalnych ryb północnych mórz — cenną zarówno przyrodniczo, jak i gospodarczo. Ochrona jego populacji wymaga zrównoważonych działań obejmujących ochronę siedlisk, rozsądne rybołówstwo i odpowiedzialną hodowlę.