Nablus (po arabsku: نابلس Nāblus [næːblʊs] ( posłuchaj), po hebrajsku: שכם Šəḵem, biblijny Szechem ISO 259-3 Škem, po grecku: Νεάπολις Νeapolis) to palestyńskie miasto położone w centralnej części obszaru historycznej Samarii, w kotlinie pomiędzy Górą Gerizim (na południu) a Górą Ebal (na północy). Miasto ma bardzo długą historię — sięga epoki brązu i wielokrotnie zmieniało nazwę i przynależność polityczną w ciągu wieków.

Położenie i nazwa

Nablus leży w zbiorniku górskim, który od starożytności stanowi ważny punkt komunikacyjny i religijny. Nazwa „Nablus” pochodzi od greckiego i rzymskiego określenia Νεάπολις (Neapolis, „nowe miasto”), które zastąpiło wcześniejszą semicką nazwę Šəḵem (Szechem). W źródłach biblijnych i literaturze starożytnej miejsce to występuje właśnie pod nazwą Szechem, natomiast w okresie hellenistycznym i rzymskim zaczęto używać formy Neapolis, co z czasem dało arabską nazwę Nablus.

Znaczenie biblijne i starożytne

Szechem jest jednym z ważniejszych miejsc opisanych w Biblii. Według Księgi Rodzaju Abraham zatrzymał się w okolicy i wzniecił ołtarz przy miejscu zwanym Elon Moreh; później Jacob osiedlił się w Szechemie i kupił tam fragment ziemi. W narracjach biblijnych miasto pojawia się także w związku z historią Dinah oraz z przymierzem odnowionym przez Jozuego, gdy Izraelici zebrali się w dolinie między Górą Gerizim a Górą Ebal, by wypowiedzieć błogosławieństwa i przekleństwa (Księga Jozuego).

Tradycje religijne

Na wschodnich przedmieściach współczesnego Nablusu znajduje się miejsce utożsamiane przez tradycję z grobem Józefa — postaci biblijnej, syna Jakuba. Miejsce to, znane jako Czub Józefa (Maqam Yusuf), ma znaczenie zarówno dla muzułmanów, jak i dla żydów; w okresach napięć politycznych i religijnych grobowiec był wielokrotnie przedmiotem sporów. Według niektórych przekazów tradycyjnych miasto Szechem było jednym z wczesnych ośrodków osadnictwa plemion izraelskich po przybyciu do Kanaanu — stąd pojawiają się przekazy mówiące, że było jednym z „pierwszych żydowskich miast” w sensie tradycyjnym; jednak takie stwierdzenia należy rozumieć jako elementy tradycji, a nie pewnik archeologiczny. W literaturze i tradycji izraelskiej ten aspekt jest często podkreślany — zob. źródła żydowską.

Okres hellenistyczny, rzymski i późniejszy rozwój

W okresie hellenistycznym i rzymskim Szechem/Neapolis rozwinął się jako centrum administracyjne i handlowe; z czasem przyjęta nazwa Neapolis przekształciła się w arabskie Nablus. Miasto było ważnym punktem na trasach handlowych łączących wybrzeże Morza Śródziemnego z wnętrzem regionu. W kolejnych stuleciach Nablus przechodził pod panowanie bizantyjskie, arabskie, krzyżowców, mameluckie i osmańskie, za każdym razem zachowując znaczenie lokalnego ośrodka rzemiosła i handlu.

Samaritanie i Góra Gerizim

Góra Gerizim, jedna z dwóch górujących nad doliną, ma szczególne znaczenie dla społeczności Samarytan, które uważają Gerizim za miejsce najważniejsze religijnie (równie ważne, jak świątynia dla judaizmu w Jerozolimie). Do dziś na stokach Gerizim zachowały się ślady kultu i miejsca sakralne związane z samarytańską tradycją.

Współczesność

Dziś Nablus jest jednym z większych miast w Autonomii Palestyńskiej (Zachodni Brzeg). Miasto zachowało historyczne centrum z tradycyjnymi warsztatami rzemieślniczymi, zabytkami i bazarami, a także liczne miejsca pamięci związane z jego długą historią. Nablus i okolice wciąż są przedmiotem badań archeologicznych, które pomagają wyjaśnić jego rozwój od epoki brązu po współczesność.

Znaczenie kulturowe i archeologiczne

  • Kulturowe dziedzictwo: Nablus/Szechem łączy warstwy kulturowe – kananejską, izraelską, rzymską, bizantyjską, islamską i osmańską.
  • Archeologia: Wykopaliska potwierdzają ciągłość osadniczą od czasów przedhistorycznych i dostarczają materiału do interpretacji wydarzeń biblijnych.
  • Religijne znaczenie: Miejsca takie jak Góra Gerizim czy tradycyjny grób Józefa mają nadal duże znaczenie dla różnych wyznań i społeczności lokalnych.

Podsumowując, Nablus (Szechem) jest miejscem o wyjątkowo złożonej historii i wielorakim znaczeniu — biblijnym, archeologicznym, religijnym i kulturowym — które przetrwało jako żywe centrum miejskie do czasów współczesnych.