Mukto-Mona — bengalska platforma wolnomyślicieli założona przez Avijita Roya

Cele i zakres działalności

Mukto-Mona powstała jako przestrzeń dla otwartej dyskusji na tematy związane z racjonalizmem, nauką, prawami człowieka, równouprawnieniem i krytyką dogmatów religijnych. Platforma publikowała artykuły, eseje, komentarze oraz tłumaczenia tekstów obrońców świeckości i krytyków religii, a także udostępniała forum dla dyskusji i wymiany poglądów w języku bengalskim. Często poruszane były tam również kwestie społeczne, wolności słowa, edukacji oraz praw mniejszości.

Współpraca i rozgłos

Założenie i aktywność Mukto-Mony przyciągnęły uwagę organizacji międzynarodowych zajmujących się sekularyzmem i obroną praw człowieka. Już cytowane przez Council for Secular Humanism uznanie oraz współpraca z organizacjami takimi jak Center for Inquiry i International Humanist and Ethical Union przyczyniły się do międzynarodowego rozgłosu platformy. Dzięki temu głosy bengalskich wolnomyślicieli trafiły szerzej do debaty publicznej poza granicami Bangladeszu.

Ataki na członków i reakcje

Działalność Mukto-Mony oraz publiczne krytykowanie ekstremistycznych interpretacji religii przyczyniły się do tego, że niektórzy współpracownicy platformy stali się celem gróźb i przemocy. Najbardziej znane i tragiczne przykłady to zamach na założyciela:

• Avijit Roy – zginął 26 lutego 2015 roku w Dhace; został zaatakowany i śmiertelnie ranny podczas powrotu z targów książki. Atak ten spotkał się z międzynarodowym potępieniem; jego żona została ranna. Grupa określająca się jako al-Qaida na subkontynencie indyjskim (AQIS) przyznała się do odpowiedzialności za atak zgodnie z wcześniejszymi informacjami podanymi w źródłach.
• Ananta Bijoy Das – byłym współpracownikiem Mukto-Mony; został zamordowany 12 maja 2015 roku. Das również otrzymywał pogróżki i znajdował się na liście celów ekstremistów.

Zamachy te wywołały falę oburzenia w kraju i za granicą, a także skłoniły organizacje międzynarodowe do wzywania rządu Bangladeszu do zapewnienia ochrony wolności słowa oraz bezpieczeństwa aktywistów i blogerów.

Konsekwencje prawne i społeczne

Po serii ataków władze Bangladeszu podejmowały działania mające na celu wykrycie i postawienie przed sądem sprawców oraz ich zleceniodawców. W następstwie zabójstw pojawiły się też dyskusje o odpowiedzialności państwa za zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom, o roli ekstremizmu religijnego oraz o potrzebie ochrony pluralizmu i wolności myśli.

Dziedzictwo i obecny stan

Mukto-Mona pozostaje ważnym symbolem ruchu wolnomyślicieli i świeckich intelektualistów w regionie. Mimo że przemoc wymierzona w niektórych członków platformy miała wpływ na działalność i poczucie bezpieczeństwa środowiska, wielu współpracowników i sympatyków kontynuuje pracę na rzecz wolnej ekspresji i sekularnej debaty publicznej. Rodziny i współpracownicy ofiar angażowali się również w międzynarodową kampanię na rzecz pamięci ofiar oraz poprawy ochrony praw człowieka.

Bezpieczeństwo i wsparcie

Przypadki ataków na autorów i blogerów z Mukto-Mony stały się przykładem ryzyka, jakie niesie krytykowanie ekstremizmu religijnego w niektórych częściach świata. Organizacje praw człowieka oraz instytucje międzynarodowe zalecały wzmocnienie mechanizmów ochrony dziennikarzy i aktywistów, a także oferowały wsparcie prawne i pomoc humanitarną poszkodowanym i ich rodzinom.

Platforma Mukto-Mona i historia jej współpracowników pozostają ważnym elementem debaty o wolności słowa, świeckości i prawach człowieka w Bangladeszu i regionie Azji Południowej.