Mukto-Mona (bengalski: মুক্তমনা ) jest pierwszą platformą internetową dla bengalskich wolnomyślicieli, ateistów, świeckich blogerów i pisarzy, założoną przez Avijita Roya. Znaczenie słowa Mukto-Mona to "wolny umysł". Strona wspiera wolną ekspresję i krytykuje fundamentalizm religijny, zwłaszcza islamski.

Council for Secular Humanism nazwał Mukto-Monę "największym i najszybciej rosnącym zbiorem współczesnych wolnomyślicieli w Bangladeszu i w Azji Południowej". Grupa współpracowała z międzynarodowymi organizacjami pozarządowymi, takimi jak Center for Inquiry i International Humanist and Ethical Union.

Strona była moderowana przez Avijita Roya. Roy został zabity 26 lutego 2015 roku. Dla bloga pisał również Ananta Bijoy Das. Das został zabity 12 maja 2015 roku. Grupa al-Qaida na subkontynencie indyjskim powiedziała, że jest odpowiedzialna za śmierć Roya. Ananta Bijoy Das był na liście celów tej samej grupy islamistów, którzy stali za zabójstwem Avijita Roya.

Cele i zakres działalności

Mukto-Mona powstała jako przestrzeń dla otwartej dyskusji na tematy związane z racjonalizmem, nauką, prawami człowieka, równouprawnieniem i krytyką dogmatów religijnych. Platforma publikowała artykuły, eseje, komentarze oraz tłumaczenia tekstów obrońców świeckości i krytyków religii, a także udostępniała forum dla dyskusji i wymiany poglądów w języku bengalskim. Często poruszane były tam również kwestie społeczne, wolności słowa, edukacji oraz praw mniejszości.

Współpraca i rozgłos

Założenie i aktywność Mukto-Mony przyciągnęły uwagę organizacji międzynarodowych zajmujących się sekularyzmem i obroną praw człowieka. Już cytowane przez Council for Secular Humanism uznanie oraz współpraca z organizacjami takimi jak Center for Inquiry i International Humanist and Ethical Union przyczyniły się do międzynarodowego rozgłosu platformy. Dzięki temu głosy bengalskich wolnomyślicieli trafiły szerzej do debaty publicznej poza granicami Bangladeszu.

Ataki na członków i reakcje

Działalność Mukto-Mony oraz publiczne krytykowanie ekstremistycznych interpretacji religii przyczyniły się do tego, że niektórzy współpracownicy platformy stali się celem gróźb i przemocy. Najbardziej znane i tragiczne przykłady to zamach na założyciela:

  • Avijit Roy – zginął 26 lutego 2015 roku w Dhace; został zaatakowany i śmiertelnie ranny podczas powrotu z targów książki. Atak ten spotkał się z międzynarodowym potępieniem; jego żona została ranna. Grupa określająca się jako al-Qaida na subkontynencie indyjskim (AQIS) przyznała się do odpowiedzialności za atak zgodnie z wcześniejszymi informacjami podanymi w źródłach.
  • Ananta Bijoy Das – byłym współpracownikiem Mukto-Mony; został zamordowany 12 maja 2015 roku. Das również otrzymywał pogróżki i znajdował się na liście celów ekstremistów.

Zamachy te wywołały falę oburzenia w kraju i za granicą, a także skłoniły organizacje międzynarodowe do wzywania rządu Bangladeszu do zapewnienia ochrony wolności słowa oraz bezpieczeństwa aktywistów i blogerów.

Konsekwencje prawne i społeczne

Po serii ataków władze Bangladeszu podejmowały działania mające na celu wykrycie i postawienie przed sądem sprawców oraz ich zleceniodawców. W następstwie zabójstw pojawiły się też dyskusje o odpowiedzialności państwa za zapewnienie bezpieczeństwa obywatelom, o roli ekstremizmu religijnego oraz o potrzebie ochrony pluralizmu i wolności myśli.

Dziedzictwo i obecny stan

Mukto-Mona pozostaje ważnym symbolem ruchu wolnomyślicieli i świeckich intelektualistów w regionie. Mimo że przemoc wymierzona w niektórych członków platformy miała wpływ na działalność i poczucie bezpieczeństwa środowiska, wielu współpracowników i sympatyków kontynuuje pracę na rzecz wolnej ekspresji i sekularnej debaty publicznej. Rodziny i współpracownicy ofiar angażowali się również w międzynarodową kampanię na rzecz pamięci ofiar oraz poprawy ochrony praw człowieka.

Bezpieczeństwo i wsparcie

Przypadki ataków na autorów i blogerów z Mukto-Mony stały się przykładem ryzyka, jakie niesie krytykowanie ekstremizmu religijnego w niektórych częściach świata. Organizacje praw człowieka oraz instytucje międzynarodowe zalecały wzmocnienie mechanizmów ochrony dziennikarzy i aktywistów, a także oferowały wsparcie prawne i pomoc humanitarną poszkodowanym i ich rodzinom.

Platforma Mukto-Mona i historia jej współpracowników pozostają ważnym elementem debaty o wolności słowa, świeckości i prawach człowieka w Bangladeszu i regionie Azji Południowej.