Mirza Ghalib — życie i twórczość poety urdu i perskiego (1796–1869)
Poznaj życie i twórczość Mirzy Ghaliba (1796–1869) — ikony poezji urdu i perskiej, jego ghazale, wpływ i dziedzictwo na subkontynencie.
Dabeer-ul-Mulk, Najm-ud-daulah Mirza Asadullah Beg Khan (Urdu: غاؔلب; Hindi: ग़ालिब) urodzony Mirza Asadullah Baig Khan (Urdu: مرزا اسد اللہ بیگ خان; Hindi: मिर्ज़ा असदुल्लाह् बेग ख़ान), pseudonim Ghalib (Urdu: غالب, ġhālib oznacza "dominujący"), a Asad (Urdu: اسد, Asad oznacza "lew") (27 grudnia 1796 - 15 lutego 1869), był wielkim klasycznym urdu i perskim poetą subkontynentu indyjskiego. Przede wszystkim napisał kilka ghazali w ciągu swojego życia, które od tego czasu były interpretowane i śpiewane na wiele różnych sposobów przez różnych ludzi. Uważany jest za najpopularniejszego i najbardziej wpływowego poetę języka urduskiego.
Życie
Mirza Ghalib urodził się w 1796 roku w rodzinie o pochodzeniu turecko‑centralnoazjatyckim. W młodym wieku przeniósł się do Delhi, które stało się głównym miejscem jego życia i twórczości. Jego życie prywatne było naznaczone tragediami: wcześnie owdowiał i stracił kilka dzieci. Choć przez pewien czas cieszył się patronatem i tytułami urzędowymi (stąd określenia jak Dabeer-ul-Mulk czy Najm-ud-daulah), w późniejszych latach doświadczał trudności materialnych, szczególnie po wydarzeniach i przemianach politycznych połowy XIX wieku, w tym po powstaniu 1857 roku.
Twórczość
Ghalib pisał zarówno w perskim, jak i w urdu. Jego dzieła obejmują głównie ghazale — krótkie, skoncentrowane utwory liryczne o skomplikowanej figurze retorycznej — ale tworzył też w innych formach klasycznej poezji perskiej i urdu. Najbardziej znane są jego zbiory ghazali, które później zyskały ogromną popularność i stały się podstawą interpretacji muzycznych i recytacji.
- Diwan — zbiór ghazali w języku urdu, który przyniósł mu trwałą sławę;
- liczne wiersze i panegiryki w języku perskim, uznawane za wybitne w tradycji perskiej;
- listy i krótsze utwory prozą, które ukazują jego styl, dowcip i erudycję.
Listy i proza
Oprócz poezji Ghalib jest bardzo ceniony za swoje listy (khatoot). Jego listy urdu są uznawane za jedne z najlepszych przykładów prozy urdu — pełne ironii, autoironicznych uwag, filozoficznych rozważań i reporterskiej obserwacji życia codziennego. Dzięki nim czytelnik poznaje osobisty obraz poety, jego problemy finansowe, poglądy na religię i społeczeństwo oraz stosunek do współczesnych mu wydarzeń.
Styl i tematyka
Ghalib łączył w swojej poezji elementy klasyczne i nowatorskie. Do typowych cech jego stylu należą:
- gęsta metaforyka i wielowarstwowe skojarzenia;
- filozoficzne rozważania o losie, miłości, przemijaniu i Bogu;
- ironiczny dystans wobec konwencji i hipokryzji społecznej;
- synteza perskiego dziedzictwa literackiego z żywym, codziennym językiem urdu.
Dziedzictwo
Wpływ Mirzy Ghaliba na literaturę urdu i perską jest ogromny. Jego ghazale stały się kanonem interpretowanym przez pokolenia poetów, wykonawców muzyki klasycznej i popularnej oraz tłumaczy. Współcześnie jego utwory są regularnie wykonywane jako ghazale, używane w filmach, teatrze i serialach oraz tłumaczone na wiele języków. Jego listy pozostają lekturą obowiązkową dla osób uczących się języka i literatury urdu.
Znaczenie dla kultury
Mirza Ghalib jest postrzegany nie tylko jako poeta, ale i jako symbol literackiej nowoczesności w kulturze indyjskiej i pakistańskiej — poeta, którego przenikliwe obserwacje ludzkiej natury, biegłość językowa i intelektualna odwaga zapewniły mu trwałe miejsce w kanonie literatury południowoazjatyckiej.
Najważniejsze fakty w skrócie:
- Imię: Mirza Asadullah Beg/Baig Khan (pseudonim literacki: Ghalib);
- Data urodzin i śmierci: 27 grudnia 1796 – 15 lutego 1869;
- Języki twórczości: perski i urdu;
- Główne formy: ghazal, panegiryk, proza (listy);
- Dziedzictwo: kanoniczny poeta tradycji ghazala, wpływ na muzykę, literaturę i kulturę subkontynentu.
Wczesne życie
Urodził się w 1796 roku w Akbarabadzie (obecna Agra). Jego ojciec Abdullah Beg Khan i wujek Nasrullah Beg Khan urodzili się z kolegami z college'u.
w wojsku. Mirza Ghalib został osierocony, gdy miał zaledwie 5 lat. Żył ze swoim wujkiem przez 4 lata, kiedy i jego wujek zmarł.Zaczął mówić sher w samej Agrze. Ożenił się z córką Nawaba Ilahi Baksh 'Maaroof' i dlatego przeniósł się do Delhi. W Delhi poświęcił całą swoją uwagę poezji. Wkrótce opanował język perski. Aby nikt nie nazwał go be-ustad (bez nauczyciela) sfabrykował historię, że przez dwa lata mieszkał w domu irański nauczyciel Abdul Samad, który uczył go Farsi. Ghalib zawsze był dumny ze swojej poezji farsi, ale bardziej znana jest mu proza i poezja z Urdu.
Późniejsze życie
Zawsze żył bez pieniędzy. Po 1857 roku ustało wsparcie z królewskiego durbaru. Renta z brytyjskiego rządu została wstrzymana, ponieważ podejrzewano go o wspieranie rebeliantów. Pojechał nawet do Kalkuty, aby ponownie uruchomić emeryturę, ale bezskutecznie. Pojechał do Nawab of Rampur, który obiecał mu 200 rupii, jeśli mieszkał w Rampur i 100 rupii, jeśli mieszkał gdzie indziej. Jego emerytura została wznowiona 3 lata później, ale wszystkie te pieniądze zostały zużyte na spłatę starych długów. Ghalib zmarł w 1869.
Listy
Nie tylko poezja Urdu, ale i proza jest dłużna Mirzy Ghalibowi. Jego listy dały podstawy do łatwego i popularnego Urdu. Przed Ghalibem, pisanie listów w Urdu było bardzo dekoracyjne. Swoje listy "mówiły", używając słów i zdań tak, jakby rozmawiał z czytelnikiem. Według niego "sau kos say ba-zabaan-e-qalam baateiN kiya karo aur hijr meiN visaal kay ma-zay liya karo" [ ze stu mil rozmawiać językiem pióra i cieszyć się radością spotkania, nawet gdy jesteś w separacji]. Jego listy były bardzo nieformalne, czasami po prostu napisze nazwisko osoby i rozpocznie list. On sam był bardzo żartobliwy i również uczynił swój list bardzo interesującym. Powiedział "maiN koszhish karta hooN keH koi aisi baat likhooN jo pa-Rhay kHoosh ho jaaye" [ Chcę napisać wersy, które każdy, kto je czyta, powinien się cieszyć] Kiedy trzecia żona jednego z jego przyjaciół zmarła, napisał... "Allah Allah allah aik woH log haiN jo teen teen dafaH iss qaid say chhooT chu-kaiN haiN aik aik haiN keH aik ag-lay pachas baras say jo phaNsi ka phaNda ga-lay meiN paRha hai to naH phaNda hi TuT-ta hai naH dum hi nikalta hai" [Allah], są wśród nas tacy, którzy trzykrotnie zostali uwolnieni z więzienia, a ja mam od 50 lat tę linę na szyi, która ani nie pęka, ani nie odbiera mi życia] Niektórzy uczeni twierdzą, że Ghalib miałby takie samo miejsce w literaturze urduskiej nawet tylko na podstawie jego listów.
Poezja
W Urdu ghazals, wraz z miłością i pięknem Ghalib dodał wszystkie aspekty życia. Dzięki niemu płótno Urdu ghazala stało się bardzo rozbudowane.
Ponieważ Ghalib był bardzo zajęty perskim, jego wcześniejsze szeryfy używały trudnych słów, a jego loty wyobraźni były takie, że... "yaa to aap sam-jhay yaa kHuda sam-jhay" [ albo ty (Ghalib) rozumiesz, albo Bóg rozumie]
Ghalib nie był filozofem, ale wypytywał o rzeczy wokół siebie. jub keH tujh bin nahiN koi maujood phir yeH hungaamaH ai kHuda kya hai [ kiedy nie ma nikogo poza tobą; wtedy o Boże, dlaczego to pandemonium]
W jego pismach też nie ma nic złego, śmieje się z każdej rzeczy i z każdego, łącznie z samym sobą. jiss meiN laakhoN baras ki hooreiN hoN aisi jannat ka kya ka-ray koi [ kiedy kobiety mają milion lat, co zrobię z tym rajem]
Ale Ghalib'sher nie tylko ma natychmiastowy wpływ na serce, ale też sprawia, że myślisz. aah ko chahiye aik umr asar ho-nay tak kaun jeeta hai teri zulf kay sar ho-nay tak.
Hum nay mana keH tagHaful naH karo-gay lekin kHaak ho jaaayeN-gay tum ko kHabar ho-nay tak.
daame hur mauj meiN hai hulqa-e-sad kaam nihaNg dekheiN kya guz-ray hai qat-ray peH guhar ho-nay tak.
Pytania i odpowiedzi
P: Kim był Dabeer-ul-Mulk?
O: Dabeer-ul-Mulk to Najm-ud-daulah Mirza Asadullah Beg Khan, wielki klasyczny poeta urdu i perski subkontynentu indyjskiego.
P: Jaki jest pseudonim Ghaliba?
O: Ghalib to pseudonim Dabeer-ul-Mulk, co w języku urdu oznacza "dominujący".
P: Jakie jeszcze miał imiona?
O: Używał również imienia Asad, co w języku urdu oznacza "lew".
P: Kiedy urodził się Dabeer-ul-Mulk?
A: Dabeer-ul-Mulk urodził się 27 grudnia 1796 roku.
P: Kiedy umarł?
A: Zmarł 15 lutego 1869 roku.
P: Jakiego rodzaju wiersze pisał?
O: W ciągu swojego życia napisał kilka ghazali, które od tego czasu były interpretowane i śpiewane na wiele różnych sposobów przez różnych ludzi.
P: Czy uważa się go za wpływowego poetę?
A Tak, jest uważany za najbardziej popularnego i wpływowego poetę języka urdu.
Przeszukaj encyklopedię