Milenijne cele rozwoju (MCR) to osiem globalnych celów przyjętych przez społeczność międzynarodową w ramach Deklaracji Milenijnej ONZ z września 2000 r. Zostały one określone, aby skupić wysiłki krajów rozwiniętych i rozwijających się oraz organizacji międzynarodowych na najpilniejszych problemach rozwojowych. Wszystkie 189 państw członkowskich Organizacji Narodów Zjednoczonych (obecnie jest ich 193) i co najmniej 23 organizacje międzynarodowe zadeklarowały, że będą dążyć do realizacji tych celów do końca 2015 roku.

  1. Aby wyeliminować skrajne ubóstwo i głód — m.in. zmniejszyć o połowę odsetek osób żyjących za mniej niż ustalona granica skrajnego ubóstwa (mierzoną wówczas przy użyciu progu około 1,25 USD dziennie) oraz zmniejszyć odsetek niedożywionych.
  2. W celu osiągnięcia powszechnej edukacji podstawowej — zapewnić wszystkim dzieciom możliwość ukończenia pełnego cyklu nauczania w szkole podstawowej.
  3. Promowanie równości płci i zwiększenie udziału kobiet na wszystkich poziomach edukacji i życia publicznego.
  4. Aby zmniejszyć śmiertelność dzieci — obniżyć wskaźnik umieralności dzieci w wieku poniżej 5 lat o dwie trzecie względem poziomu z 1990 r.
  5. Aby poprawić zdrowie macierzyńskie — zmniejszyć wskaźnik umieralności matek o trzy czwarte oraz zwiększyć dostęp do opieki okołoporodowej.
  6. Zwalczanie HIV/AIDS, malarii i innych chorób — zahamować i odwrócić ich rozprzestrzenianie się oraz zwiększyć dostęp do leczenia i środków zapobiegania.
  7. W celu zapewnienia równowagi ekologicznej — m.in. zintegrować zasady zrównoważonego rozwoju z politykami krajowymi, zmniejszyć utratę bioróżnorodności oraz poprawić dostęp do bezpiecznej wody i podstawowej sanitacji.
  8. Rozwój globalnego partnerstwa na rzecz rozwoju — obejmujący m.in. poprawę warunków handlu, zwiększenie pomocy zagranicznej, dostęp do leków i technologii oraz rozwiązania problemów zadłużenia krajów najuboższych.

Cele szczegółowe i monitoring

Każdy z ośmiu celów miał konkretne wskaźniki i terminy (tzw. targety i wskaźniki MDG). Monitorowanie postępów odbywało się corocznie w raportach ONZ i innych instytucji międzynarodowych, opartych na danych statystycznych z krajów i badaniach demograficznych. Dzięki temu możliwe było porównywanie sytuacji między regionami i ocenianie, które obszary wymagają dodatkowej pomocy.

Instrumenty finansowe i długi

Aby przyspieszyć realizację MCR, ministrowie finansów państw G8 zgodzili się w czerwcu 2005 r. zapewnić Bankowi Światowemu, Międzynarodowemu Funduszowi Walutowemu (MFW) i Afrykańskiemu Bankowi Rozwoju (AfDB) wystarczające środki na umorzenie zadłużenia krajów ubogich w wysokości od 40 do 55 mld USD. Miało to uwolnić zasoby publiczne w tych krajach, pozwalając przeznaczyć je na zdrowie, edukację i programy przeciwdziałania ubóstwu.

Efekty 2000–2015 — osiągnięcia i ograniczenia

Realizacja MCR przyniosła istotne postępy, ale również uwidoczniła poważne różnice między regionami i grupami społecznymi.

  • Ubóstwo: Globalnie odsetek osób żyjących w skrajnym ubóstwie znacząco spadł — cel zmniejszenia o połowę odsetka osób żyjących poniżej progu skrajnego ubóstwa został osiągnięty przed 2015 r. Jednak postęp był bardzo nierównomierny: Azja, zwłaszcza Chiny, osiągnęła duże sukcesy, podczas gdy wiele krajów Afryki Subsaharyjskiej pozostało w tyle.
  • Edukacja: Znacząco wzrosła liczba dzieci zapisanych do szkół podstawowych i wskaźnik ukończenia edukacji podstawowej na większości obszarów. Wciąż jednak problemem pozostała jakość nauczania, brak szkół w niektórych rejonach oraz wysoki odsetek dzieci pozostających poza systemem edukacji w krajach dotkniętych konfliktem.
  • Równość płci: Zanotowano poprawę w dostępie dziewcząt do edukacji i rosnący udział kobiet w instytucjach publicznych, choć nierówności płciowe utrzymywały się w wielu obszarach życia społecznego i gospodarczego.
  • Zdrowie dzieci i matek: Umieralność dzieci poniżej 5. roku życia spadła znacząco, podobnie jak wskaźniki śmiertelności niemowląt, jednak cele dotyczące redukcji umieralności matek nie zostały osiągnięte globalnie w pełni — postęp był wolniejszy niż w przypadku zdrowia dzieci.
  • HIV/AIDS, malaria i inne choroby: Zmniejszyła się liczba nowych zakażeń HIV i zgonów związanych z HIV/AIDS dzięki rozszerzeniu dostępu do terapii antyretrowirusowej. W przypadku malarii i gruźlicy również odnotowano postępy, choć kraje o słabych systemach zdrowotnych nadal borykały się z dużym obciążeniem tymi chorobami.
  • Środowisko: Postępy w dostępie do bezpiecznej wody i podstawowej sanitacji nastąpiły w wielu regionach, ale globalne wyzwania środowiskowe — takie jak zmiany klimatu, utrata bioróżnorodności i degradacja ekosystemów — wciąż rosły.
  • Partnerstwo globalne: Wsparcie międzynarodowe (pomoc rozwojowa) wzrosło, a inicjatywy takie jak umorzenia długów dały krajom najuboższym przestrzeń fiskalną. Jednak pomoc była często niestabilna, rozproszona i częściowo skierowana na reakcje kryzysowe i cele polityczne zamiast trwałych inwestycji w rozwój.

Krytyka i wnioski

MCR były krytykowane za kilka aspektów: zbyt wąskie i skoncentrowane cele, nierówny rozkład korzyści między regionami i grupami, skupienie się na średnich krajowych (co ukrywało nierówności wewnątrz krajów), a także za słaby nacisk na budowanie instytucji i trwałą transformację gospodarczą. Wskazywano też na problemy z jakością danych oraz na to, że część środków pomocowych została skierowana na umorzenia długów lub pomoc humanitarną zamiast na długofalowe inwestycje rozwojowe — co częściowo podniesiono w analizach dotyczących wykorzystania pomocy, o czym wspomniano wcześniej.

Dziedzictwo i kontynuacja

Milenijne cele rozwoju przyczyniły się do silnego skoncentrowania uwagi świata na problemach globalnego rozwoju i zmobilizowały znaczące środki oraz polityczne zobowiązania. Po upływie terminu MCR w 2015 r. społeczność międzynarodowa przyjęła bardziej rozbudowany i uniwersalny zestaw 17 Celów Zrównoważonego Rozwoju (SDG), które uwzględniają doświadczenia z realizacji MCR, kładąc większy nacisk na równość, środowisko, instytucje i zintegrowane podejście do rozwoju.