Ludwik XII z Francji (27 czerwca 1462 r. - 1 stycznia 1515 r.) był synem Karola, księcia Orleanu, i Marii z Cleves. Urodził się 27 czerwca 1462 roku w Château de Blois we Francji. Po śmierci króla Karola VIII w 1498 roku Ludwik, jako najbliższy męski krewny, objął tron i panował jako król Francji od 1498 do 1515 roku. W historiografii bywa oceniany zarówno jako skuteczny reformator administracji i prawa, jak i aktywny uczestnik wojen włoskich, które zdominowały jego panowanie.

Małżeństwa i dynastyczne cele

Pierwszą żoną Ludwika była Jeanne z Francji (córka Ludwika XI z Francji). Małżeństwo to było zawarte jeszcze zanim Ludwik myślał o tronie; po dojściu do władzy Ludwik wystąpił o unieważnienie małżeństwa. Oficjalnym powodem była bezpłodność żony i jej stan zdrowia, który — w ocenie współczesnych — uniemożliwiał spłodzenie następcy, a także potrzeba zabezpieczenia politycznych interesów królestwa. Po unieważnieniu Jeanne wycofała się do życia zakonnego.

Drugą żoną Ludwika została Anna z Bretanii, córka Franciszka II, księcia Bretanii. Anna wcześniej była żoną króla Karola VIII; po jego śmierci księstwo Bretanii próbowało zachować swoją autonomię. Dla Ludwika XII strategiczne było połączenie Bretanii z koroną francuską, dlatego poślubił Annę — dzięki temu małżeństwu Bretania została na stałe związana z królem Francji, choć zachowano niektóre lokalne przywileje ducalne. Z małżeństwa Ludwika i Anny urodziły się dwie córki: Claude i Renée. Ponieważ prawo salickie we Francji wykluczało bezpośrednie dziedziczenie korony przez kobietę, kwestia następstwa była skomplikowana i miała wpływ na układy małżeńskie i sojusze dynastyczne.

Panowanie, reformy i polityka zagraniczna

Panowanie Ludwika XII to okres intensywnej aktywności zagranicznej, zwłaszcza we Włoszech. Korzystając z roszczeń do księstwa Mediolanu, które opierały się na pokrewieństwie z dawnymi władcami tego regionu, Ludwik poprowadził wyprawy wojenne w ramach tzw. wojen włoskich. W 1499 roku zdobył Mediolan, co na pewien czas powiększyło francuskie wpływy w Italii. Jednocześnie prowadził on politykę sojuszy i negocjacji z innymi mocarstwami europejskimi; jednak zawirowania w sojuszach oraz działania Szwajcarów i Habsburgów sprawiły, że kontrola nad włoskimi zdobyczami była trudna i krótkotrwała.

W kraju Ludwik XII zasłynął z prób uporządkowania administracji i prawa. Wprowadzał reformy sądownictwa, starał się usprawnić finanse królewskie i ograniczać nadużycia lokalnych panów. Był popularny wśród części ludności, stąd nadano mu przydomek „ojca ludu” (fr. père du peuple). Jego rządy łączyły dążenie do wzrostu potęgi monarchy z praktycznymi reformami wewnętrznymi.

Ostatnie lata życia i następstwo

Po śmierci Anny z Bretanii Ludwik zawarł trzecie małżeństwo z Mary Tudor, siostrą Henryka VIII z Anglii. Mary była od niego znacznie młodsza; ślub odbył się w październiku 1514 roku, a Ludwik zmarł 1 stycznia 1515 r., zaledwie kilka miesięcy po ceremonii. Nie pozostawił żyjącego syna — dziedzicem został w rezultacie przedstawiciel innej linii rodu: tron objął Franciszek, mąż jego córki Claude. W ten sposób tron przeszedł na Franciszka I, co zapoczątkowało nową fazę rządów we Francji i kontynuację zaangażowania państwa w politykę włoską.

Podsumowanie: Ludwik XII był królem, który łączył politykę dynastyczną z ambicjami terytorialnymi we Włoszech oraz reformami wewnętrznymi. Jego małżeństwa — zwłaszcza z Anną z Bretanii — miały wielkie znaczenie dla kształtu terytorialnego Francji, a gospodarczą i administracyjną spuściznę jego rządów odczuwano jeszcze po jego śmierci.