Les Demoiselles d'Avignon (Młode damy z Avignon) to kubistyczny obraz Picassa z 1907 roku. Przedstawia on pięć kobiet w domu publicznym. Namalowanie go zajęło mu dziewięć miesięcy. Picasso porzucił wszelkie próby tradycyjnego malarstwa w tym wczesnym kubistycznym obrazie. Zniekształcił postacie kobiet w sposób, który wskazywał na wpływ sztuki afrykańskiej. Kiedy obraz o wymiarach około 243,9 × 233,7 cm (około 2,44 × 2,34 m) został pokazany w jego pracowni grupie malarzy i krytyków, byli oni oburzeni. Henri Matisse nazwał go oszustwem i próbą namalowania czwartego wymiaru, a krytyk sztuki André Salmon napisał: "To brzydota twarzy zmroziła przerażeniem na wpół nawróconych". Inny malarz, André Derain, napisał: "Pewnego dnia okaże się, że Pablo powiesił się za swoim wielkim płótnem". Obraz został nazwany jednym z najważniejszych obrazów XX wieku. Dwie postacie po prawej stronie mają rysy przypominające afrykańskie maski, czym Picasso interesował się w tamtym czasie.

Tło i powstanie

Obraz powstał w Paryżu, głównie w pracowni Picassa w Bateau-Lavoir w Montmartre. Tytuł odnosi się do hiszpańskiej ulicy Carrer d'Avinyó w Barcelonie, słynącej z domów publicznych; wczesne wersje tytułu zawierały słowo bordel (burdel). Praca ta jest wynikiem długiego procesu szkiców i eksperymentów — Picasso przygotował liczne rysunki i studia, badając kompozycję postaci, kształtowanie formy i deformację twarzy.

Opis kompozycji i styl

Les Demoiselles d'Avignon jest gwałtownym zerwaniem z perspektywą renesansową i konwencjonalnym modelowaniem postaci. Charakterystyczne cechy obrazu:

  • geometryzacja i fragmentacja ciał — sylwetki rozbite są na płaszczyzny i ostre kąty,
  • spłaszczenie przestrzeni — brak głębi tradycyjnej; postacie rozmieszczone są na pozornie płaskim planie,
  • wielopunktowe traktowanie widoku — różne części ciał wydają się ukazane z odmiennej perspektywy,
  • zastosowanie motywów inspirowanych sztuką prymitywną — uproszczone, maskopodobne twarze dwóch postaci po prawej stronie.

Kolorystyka jest surowa i skoncentrowana na odcieniach skóry, różach, brązach i błękitach, które podkreślają rys kompozycji i rytm form.

Wpływy

W tworzeniu obrazu Picasso łączył kilka źródeł inspiracji:

  • cezannowska analiza struktury natury i kładzenie nacisku na geometrię form,
  • prace rzeźbiarskie z Półwyspu Iberyjskiego (tzw. sztuka iberyjska),
  • afrykańskie maski i przedmioty sztuki rdzennych kultur, które Picasso kolekcjonował i badał — wpływ ten widać zwłaszcza w kształtach twarzy dwóch postaci po prawej,
  • zainteresowanie awangardą i poszukiwaniem nowych sposobów przedstawienia rzeczywistości.

Odbiór i kontrowersje

Początkowa reakcja środowiska była mieszana i często skrajnie negatywna — obraz wywołał oburzenie wśród przyjaciół i krytyków. Dziś jednak uchodzi za pionierski moment w historii sztuki, będący punktem wyjścia dla rozwoju kubizmu, który w kolejnych latach rozwijali Picasso i Georges Braque. Obraz wywołał debatę na temat roli prymitywizmu w sztuce zachodniej oraz o granicach deformacji i abstrakcji.

Znaczenie i wpływ

Les Demoiselles d'Avignon jest powszechnie uznawany za dzieło przełomowe — nie tylko dlatego, że radykalnie zmienił język malarski Picassa, ale także dlatego, że otworzył drogę do dalszego rozwoju awangardy XX wieku. Eksperymenty z formą, perspektywą i materiałem stały się podstawą późniejszego kubizmu analitycznego i miały szeroki wpływ na jeszcze młodsze pokolenia artystów.

Interpretacje

Obraz bywa interpretowany na wiele sposobów: jako scena z burdelu, jako metafora konfrontacji widza z seksualnością i śmiercią, jako komentarz do kolonialnych uprzedmiotowiających spojrzeń na "inne" kultury (poprzez użycie motywów afrykańskich) oraz jako autorefleksja nad sposobami przedstawiania ciała. Intensywność spojrzeń modelek i brak wyraźnego tła powodują, że widz jest bezpośrednio wciągnięty w kompozycję i staje się częścią napięcia obrazu.

Losy obiektu

Przez lata obraz krążył w środowisku artystycznym i w kolekcjach prywatnych, by ostatecznie zyskać status jednego z najważniejszych dzieł sztuki nowoczesnej. Jego wpływ na historię sztuki jest niekwestionowany — regularnie pojawia się w analizach dotyczących początku awangardy XX wieku oraz w publikacjach omawiających relacje między sztuką europejską a sztuką pozaeuropejską.

Les Demoiselles d'Avignon pozostaje dziełem, które nadal prowokuje, inspirowuje i skłania do refleksji nad granicami przedstawienia, kontekstem kulturowym i historią sztuki nowoczesnej.