Kreml (rosyjski: кремль) to rosyjskie słowo oznaczające "fortecę", "cytadelę" lub "zamek". Używa się go w odniesieniu do ufortyfikowanych kompleksów centralnych w historycznych miastach Rosji. W Moskwie odnosi się do centralnego placu. Słowo to jest również używane do określenia rządu Rosji.

Nekropolia komunistów znajduje się w jednym z murów moskiewskiego Kremla. Mauzoleum Włodzimierza Lenina znajduje się na zewnątrz.

Historia

Kreml w rosyjskich miastach to tradycyjnie miejsce obronne i administracyjne. W Moskwie obecne mury i wieże pochodzą w dużej mierze z XV wieku — w czasie panowania Iwana III ich budowę nadzorowali włoscy architekci, co nadało kompleksowi charakterystyczny kształt. Przez wieki Kreml był rezydencją książąt moskiewskich, później carów, a po rewolucji październikowej stał się siedzibą władz radzieckich. Po upadku ZSRR Kreml pozostał centrum władzy Federacji Rosyjskiej i rezydencją prezydenta.

Architektura i zabytki

Moskwowski Kreml to zespół budowli sakralnych, pałaców i administracyjnych w obrębie obwarowanego muru z wieżami. Charakterystyczne elementy to:

  • katedry — m.in. Sobór Uspieński (Zaśnięcia), Sobór Archanioła i Sobór Zwiastowania;
  • pałace — Wielki Pałac Kremlowski (Granowityj), Pałac Senatu i inne rezydencje oficjalne;
  • Arsenał i Skarbiec (Armoury Chamber) — z kolekcjami koronacyjnych insygniów, klejnotów i zabytkowego uzbrojenia;
  • zwiedzane eksponaty — Dzwon Carski (Carskyj kolokol) i Armata Carska (Carskaja Pushka);
  • mury i wieże — rozpoznawalne czerwone mury z licznymi wieżami strażniczymi.

W 1990 roku moskiewski Kreml i sąsiadujący z nim Czerwony Plac zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Rola polityczna i symbolika

W znaczeniu metonimicznym słowo Kreml bywa używane jako określenie władz rosyjskich — podobnie jak "Biały Dom" odnosi się do administracji USA. W obrębie kompleksu znajdują się gabinety i biura najwyższych organów państwowych — m.in. budynki wykorzystywane przez urząd prezydenta. Ze względu na tę funkcję Kreml jest ważnym symbolem władzy i suwerenności Rosji.

Turystyka i dostępność

Kreml moskiewski jest jedną z najchętniej odwiedzanych atrakcji turystycznych w Rosji. Wiele obiektów, jak katedry czy Skarbiec, jest udostępnionych zwiedzającym za opłatą i podlega kontroli biletowej. Jednocześnie część terenu pełni funkcje reprezentacyjne i administracyjne, dlatego dostęp jest ograniczony podczas oficjalnych wydarzeń, parad wojskowych czy wizyjnych wizyt zagranicznych. Ze względów bezpieczeństwa obowiązują kontrole i strefy zamknięte.

Inne "kreml" w Rosji

Termin "kreml" występuje także w nazwach historycznych twierdz w innych miastach, np. Kazański Kreml, Nizhegorodzki Kreml czy kreml w Kolomnie. Każdy z tych kompleksów pełnił podobne funkcje obronne i administracyjne w skali lokalnej, a dziś są często ważnymi ośrodkami kultury i turystyki.

Znaczenie kulturowe

Kreml łączy w sobie funkcję sakralną, państwową i muzealną. Jako miejsce pochówków wybitnych postaci, miejsce uroczystości religijnych i państwowych oraz zbiór dzieł sztuki i zabytków, pełni rolę centrum tożsamości historycznej Rosji. Zarazem w dyskursie międzynarodowym "Kreml" bywa używany jako synonim polityki państwa rosyjskiego.

W praktyce zwiedzanie i obserwacja Kremla daje wgląd nie tylko w historię architektury i sztuki, ale także w mechanizmy władzy i symbolikę państwową, które kształtowały się tu przez wiele stuleci.