Puchar KNVB (holenderski: KNVB beker) to zawody w Holandii organizowane przez Królewski Holenderski Związek Piłki Nożnej (KNVB) od 1899 roku. Oparte są na formacie angielskiego FA Cup. Poza Holandią, często nazywany jest Pucharem Holandii. W turnieju biorą udział wszystkie drużyny z dwóch najwyższych lig holenderskiego futbolu (Eredivisie i Eerste Divisie), a także cztery najlepsze drużyny z każdej z sześciu trzecich lig holenderskiego futbolu (Hoofdklasse), podczas gdy pozostałe drużyny są losowane z czwartej ligi (Eerste Klasse). Finały turnieju zazwyczaj odbywają się w De Kuip, i są tam rozgrywane w każdym sezonie od 1988 roku. Zwycięzcy pucharu rywalizują ze zwycięzcami Eredivisie o Tarczę Johana Cruijffa, która jest pierwszym meczem następnego sezonu.

Historia

Turniej sięga końca XIX wieku — pierwszy oficjalny Puchar KNVB został rozegrany w 1899 roku. Przez lata format i liczba uczestników wielokrotnie się zmieniały, ale zasadnicza idea pucharowego systemu eliminacyjnego pozostała ta sama: dać szansę zarówno klubom zawodowym, jak i amatorskim na występ przeciw najlepszym drużynom kraju. W przeszłości triumfator Pucharu KNVB kwalifikował się do Pucharu Zdobywców Pucharów UEFA; po likwidacji tych rozgrywek miejsce to zostało włączone do systemu kwalifikacji do europejskich pucharów organizowanych przez UEFA.

Format rozgrywek

Obecny kształt rozgrywek obejmuje kilka rund kwalifikacyjnych i rundę pucharową:

  • Wstępne rundy: uczestniczą w nich głównie kluby amatorskie i niższych lig, które walczą o miejsce w fazie głównej.
  • Runda właściwa: do rywalizacji dołączają drużyny z Eerste Divisie oraz kluby Eredivisie; sposób wejścia może się różnić w zależności od sezonu i obowiązujących przepisów KNVB.
  • Eliminacje knock-out: większość meczów rozgrywana jest w systemie jednego pojedynku; w przypadku remisu zwykle stosuje się dogrywkę i rzuty karne.
Warto dodać, że w niektórych sezonach pewne etapy (np. półfinały) były rozgrywane dwumeczami, natomiast w innych latach turniej prowadzony był wyłącznie w systemie mecz–rewanż lub mecz pojedynczy — zależnie od decyzji organizatora. Turniej jest znany z niespodzianek i tzw. "giant-killings", kiedy niżej notowane lub amatorskie zespoły eliminują faworytów.

Finał i miejsce rozgrywania

Finał Pucharu KNVB od 1988 roku niemal regularnie odbywa się w stadionie De Kuip w Rotterdamie — jest to tradycyjne miejsce ostatniego meczu pucharowego, rozpoznawalne i cenione przez kibiców oraz zawodników. Mimo to w wyjątkowych okolicznościach finał mógł być rozegrany gdzie indziej (np. z przyczyn organizacyjnych lub remontowych).

Znaczenie sportowe i kwalifikacje europejskie

Zwycięzca Pucharu KNVB zdobywa prestiżowy tytuł krajowego triumfatora pucharu i tradycyjnie kwalifikuje się do europejskich rozgrywek organizowanych przez UEFA. Dokładny sposób przyznawania miejsca w europejskich pucharach zależy od aktualnych przepisów UEFA oraz tabeli ligowej — jeśli zwycięzca pucharu już zapewnił sobie udział w europejskich pucharach przez ligę, miejsce to może przejść na inną drużynę zgodnie z regulaminem KNVB.

Tarcza Johana Cruijffa

Na otwarcie kolejnego sezonu rozgrywany jest mecz o Tarcza Johana Cruijffa (hol. Johan Cruijff Shield), w którym zwykle spotykają się mistrz kraju (z Eredivisie) oraz triumfator Pucharu KNVB. Jeśli jedna drużyna zdobyła obydwa trofea (dublet), przeciwnikiem w tym meczu staje się zwykle wicemistrz ligi.

Rekordy i ciekawostki

  • Najważniejsze kluby: W historii rozgrywek najwięcej zwycięstw należało do czołowych holenderskich klubów, takich jak Ajax, PSV i Feyenoord — to one wielokrotnie sięgały po trofeum.
  • Obecność amatorów: Puchar dał w przeszłości wiele szans mniejszym klubom na międzynarodową promocję i pamiętne zwycięstwa nad wyżej notowanymi rywalami.
  • Tradycja finału: De Kuip stało się symbolem finału pucharowego w Holandii, co dodaje ceremonii i podniosłości temu wydarzeniu.

Podsumowanie

Puchar KNVB to jedno z najważniejszych rozgrywek pucharowych w Holandii — łączy historię i tradycję z elementem niespodzianki, pozwalając zarówno drużynom z najwyższych lig, jak i mniejszym klubom na rywalizację o krajowe trofeum. Dla zwycięzców to nie tylko prestiż, lecz także przepustka do międzynarodowych rozgrywek i możliwość gry o kolejne nagrody krajowe, jak Tarcza Johana Cruijffa.