Kerma — starożytne królestwo Nubii (ok. 2500–1520 p.n.e.)

Kerma — starożytne królestwo Nubii (ok. 2500–1520 p.n.e.): odkrycia monumentalnych posągów, unikalna ceramika, handel z Egiptem i fascynująca kultura Nubii.

Królestwo Kerma (ok. 2500–1520 p.n.e.) było jednym z najważniejszych państw starożytnej Nubii. Jego stolica, miasto Kerma (dzisiejsze el-Kerma), znajdowała się w Górnej Nubii nad Nilem i przez stulecia pełniła rolę centrum politycznego, religijnego i gospodarczego tej części Afryki północno-wschodniej. Kerma rozwijała własną, odrębną kulturę materialną — między innymi charakterystyczną, drobną i finezyjną ceramikę oraz unikatowe formy architektury sakralnej.

Lokalizacja i chronologia

Kerma leżała w szerokim, żyznym odcinku doliny Nilu, który umożliwiał rozwój rolnictwa i hodowli, a jednocześnie położenie przy szlakach handlowych sprzyjało wymianie z Egiptem, krainami nad Morzem Czerwonym oraz regionami pustynnymi i wewnętrzną Afryką. Tradycyjnie datuje się jego apogeum na okres od około 2500 do około 1520 p.n.e., po czym nastąpił napór ze strony ekspansywnego państwa egipskiego (Nowe Państwo), co doprowadziło do włączenia części Nubi w sferę wpływów Egiptu.

Społeczeństwo i gospodarka

Gospodarka Kerma opierała się na rolnictwie (nawadnianym polu nad Nilem), hodowli bydła oraz kontroli szlaków handlowych, zwłaszcza handlu złotem, kością słoniową i niewolnikami. Kerma była także ośrodkiem rzemiosła: rozwinięte było garncarstwo, wyroby z miedzi i brązu oraz tkactwo. Elity kermańskie posiadały rozbudowaną strukturę społeczną — w grobach bogatych władców znajdowano przedmioty luksusowe, co świadczy o silnej hierarchii i akumulacji dóbr.

Architektura i obrzędy pogrzebowe

Najbardziej charakterystycznym obiektem Kerma jest tzw. Deffufa — masywna, mudbrickowa konstrukcja sakralno-ceremonialna o monumentalnych proporcjach, nieraz porównywana do świątyń z cegieł suszonych na Słońcu. Miasto miało rozległe zabudowania, a wokół niego znajdowały się ogromne cmentarzyska z licznymi kopcami (tumulami) — w niektórych grobach odkryto bogate wyposażenie, w tym łożyska pochówków, naczynia, przedmioty z metalu oraz, w przypadkach elitarnych pochówków, ślady składanych ofiar ludzkich lub towarzyszących pochówków służby. Cmentarze te dostarczają najważniejszych źródeł do poznania struktury społecznej i wierzeń Kermańczyków.

Kontakty z Egiptem i konflikty

Relacje między Kermą a sąsiednim Egiptem miały charakter zarówno handlowy, jak i konfliktowy. Egipcjanie i Kermańczycy prowadzili wymianę dóbr, a w obiegach materialnych obydwu społeczności pojawiały się przedmioty importowane. Jednocześnie okresy napięć i wojen kończyły się czasami militaryzacją Nubi przez Egipt — to właśnie ekspansja Egiptu w okresie Nowego Państwa oraz kampanie faraonów z XVIII dynastii przyczyniły się do upadku niezależnego królestwa Kerma około XVI wieku p.n.e.

Reperkusje i późniejsze losy

Chociaż niezależne Królestwo Kerma przestało istnieć jako odrębna siła polityczna, miejsce to pozostało ważne kulturowo i rytualnie. Region stał się potem areną powstawania i rozwoju późniejszych państw nubijskich, w tym królestwa Kusz (Napata), które w I tysiącleciu p.n.e. odegrało rolę mocarstwa i nawet przejściowo panowało nad Egiptem (dynastia XXV). W Kerma i okolicach widoczne są więc wielowarstwowe ślady osadnictwa — od epoki brązu po czasy późniejsze.

Współczesne badania archeologiczne i odkrycia

Kerma jest miejscem intensywnych badań archeologicznych prowadzonych od XIX–XX wieku, a prace wykopaliskowe prowadziły m.in. ekspedycje szwajcarskie kierowane przez Charlesa Bonnet. W 2003 r. zespół ten odkrył w północnym Sudanie przy stanowisku Kerma niezwykłe depozyty — w jednej z zagłębień świątynnych znaleziono siedem monumentalnych czarnych granitowych posągów. Wykute z doskonałym kunsztem, figury te przedstawiały m.in. kilku faraonów, w tym przedstawicieli dynastii nubijskiej, takich jak Taharqa i Tanoutamon (Tantamani) — znalezisko to świadczy o długotrwałych powiązaniach i o późniejszym wykorzystywaniu miejsc pamięci oraz o gromadzeniu egipskich artefaktów w Nubii.

Stanowisko Kerma zostało docenione również na arenie międzynarodowej — jego zespół archeologiczny i unikatowe zabytki są chronione i badane, a obszar ma duże znaczenie dla zrozumienia historii Nubi i kontaktów tej krainy z Egiptem. W warstwach archeologicznych odnajdujemy materiały nie tylko z epoki państwa Kerma, ale także z późniejszych okresów, z okresem średniowiecznym, co pozwala rekonstruować bardzo długą sekwencję osadniczą i kulturową.

Znaczenie

Badania nad Kerma pokazały, że Nubia nie była jedynie peryferium Egiptu, lecz miejscem powstania silnej, samodzielnej cywilizacji o własnych formach artystycznych, religijnych i społecznych. Kerma jest dziś kluczowym punktem odniesienia dla badań nad Afryką północno-wschodnią w epoce brązu i jej rolą w wymianie międzykontynentalnej oraz dla zrozumienia późniejszych procesów politycznych, które doprowadziły do powstania królestwa Kusz i do epizodów nubijskiego panowania nad Egiptem.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym było Królestwo Kermy?

P: Gdzie znajdowała się siedziba Królestwa Kermy?

P: Czy Królestwo Kerma było ważnym ośrodkiem w okresie Średniego Państwa w Egipcie?

P: Co jest istotnego w ceramice znalezionej w Kermie?

P: Co można znaleźć w miejscu Kerma?

P: W jaki sposób egipskie posągi i inne przedmioty z Kermy dotarły do tego miejsca?

P: Co szwajcarski zespół archeologów odkrył w Kerma w 2003 roku?

Szukaj według litery