Kawka (Coloeus monedula) — ptak krukowatych: opis, wygląd i występowanie
Kawka (Coloeus monedula) — opis wyglądu i występowania: czarny ptak z szarym tyłem głowy, 34–39 cm, stadny krukowaty występujący w Europie, Azji, miastach i na polach.
Kawka (Coloeus monedula) jest dużym ptakiem, członkiem rodziny krukowatych Corvidae. Ma charakterystyczne ubarwienie — przeważnie czarne ciało z wyraźnie szarym tyłem głowy i karkiem, co odróżnia ją od innych krukowatych.
Wygląd
Kawka osiąga zazwyczaj 34–39 cm długości (około 13–15 in) i rozpiętość skrzydeł około 56–64 cm (22–25 in). Masa ciała waha się zwykle w granicach 180–240 g. Cechy charakterystyczne:
- czarna, połyskująca sylwetka z wyraźnym szarym karkiem i tyłem głowy,
- czarny, stosunkowo prosty i smukły dziób,
- oczy ciemnobrązowe, nogi i stopy czarne,
- brak wyraźnego dymorfizmu płciowego — samce i samice są podobne, samiec jest nieco większy,
- młode osobniki mają bardziej matowe upierzenie, z drobnymi jaśniejszymi końcówkami piór.
Zachowanie i głos
Kawki są ptakami stadnymi i bardzo towarzyskimi. Żyją w grupach rodzinnych lub większych stadach, często tworząc luźne kolonie lęgowe. Są aktywne w ciągu dnia, głośne i komunikatywne — dysponują bogatym repertuarem krzyków, skrzeków i alarmów. Potrafią też naśladować niektóre odgłosy z otoczenia.
Dieta
Kawka jest wszystkożerna. W jej diecie występują:
- owady i inne bezkręgowce (latem),
- nasiona, owoce i ziarno,
- padlina i resztki pokarmu,
- jaja i pisklęta innych ptaków (zwłaszcza w okresie lęgowym),
- odpadki komunalne w środowisku miejskim.
Dzięki zróżnicowanej diecie potrafi dobrze wykorzystać różnorodne siedliska, w tym obszary rolnicze i miasta.
Rozród i gniazdowanie
Kawki gniazdują w grupach — często w dziuplach drzew, szczelinach skalnych, na klifach oraz w szczelinach budynków. Gniazdo może być proste lub wykładane materiałem miękkim. Typowe informacje o rozrodzie:
- liczba jaj w jednym lęgu: zwykle 4–6,
- inkubacja: około 16–18 dni, głównie przez samicę,
- opiekunowie: oboje rodzice karmią pisklęta,
- czas oskubywania i opuszczenia gniazda: około 28–33 dni,
- czasami obserwuje się pomoc młodszych osobników w wychowywaniu nowego lęgu (elementy zachowań kooperacyjnych).
Występowanie i siedlisko
Kawka jest pospolita w całej Europie i dużej części Azji. Jest to głównie ptak osiadły, chociaż północne i wschodnie populacje migrują zimą na południe. Preferuje otwarte tereny z drzewami, takie jak pola uprawne, sady, skraje lasów, klify nadmorskie oraz środowiska miejskie, gdzie znajduje pożywienie i miejsca gniazdowania.
Status ochronny
Na skalę międzynarodową kawka nie należy do gatunków zagrożonych i jest zwykle klasyfikowana jako Least Concern (najmniejsza troska) przez IUCN. Lokalnie jednak populacje mogą być narażone na spadki w wyniku utraty siedlisk, chemizacji rolnictwa czy prześladowań. Kawki korzystają z terenów zurbanizowanych, co często stabilizuje ich liczebność.
Relacje z człowiekiem
Kawki bywają tolerowane, ale też krytykowane przez rolników (ze względu na zagrożenia dla upraw czy drobnego ptactwa). W miastach czerpią korzyści z dostępności pokarmu i miejsc lęgowych. Są uważane za inteligentne ptaki o skomplikowanych zachowaniach społecznych — potrafią uczyć się i dostosowywać do zmieniających się warunków.
Ciekawostki
- Kawki często tworzą duże, hałaśliwe zgromadzenia wieczorne zwane „kawaniami” (zgrupowania do nocowania),
- są znane z bystrej obserwacji otoczenia i umiejętności wyszukiwania żywności nawet w trudnych warunkach,
- Coloeus monedula była dawniej zaliczana do rodzaju Corvus, ale badania morfologiczne i genetyczne wskazały na wyodrębnienie w odrębnym rodzaju.
Podsumowując, kawka to wyraźnie zaznaczony członek rodziny krukowatych — łatwa do rozpoznania po szarym karku, społeczna i dobrze przystosowana do środowisk zmienionych przez człowieka.
Zachowanie
Kawki są wszystkożerne i oportunistyczne. Jedzą szeroką gamę materiałów roślinnych i bezkręgowców, a także odpady żywnościowe z obszarów miejskich. Kawki są monogamiczne i budują proste gniazda z patyków w dziuplach na drzewach, klifach lub w budynkach. Samica składa i inkubuje około pięciu bladoniebieskich lub niebieskozielonych jaj z brązowymi plamkami. Młode wylęgają się w ciągu czterech do pięciu tygodni.
Konrad Lorenz w swojej książce "Pierścień króla Salomona" opisał i przeanalizował złożone interakcje społeczne w stadzie kawek, które żyły wokół jego domu w Altenbergu w Austrii. Obrączkował je w celu identyfikacji i zamykał w klatkach na zimę, aby zapobiec ich corocznej migracji.
Lorenz stwierdził, że ptaki mają hierarchię, w której ptaki o wyższej randze dominują nad ptakami o niższej randze. Ptaki łączące się w pary mają tę samą rangę. Młode samce ustalają swój indywidualny status przed połączeniem się w pary z samicami. Niezapłodnione samice są najniższymi członkami w porządku dziobania i jako ostatnie mają dostęp do pożywienia i schronienia. Lorenz zanotował przypadek, w którym samiec, nieobecny podczas walk o dominację i łączenia się w pary, powrócił do stada, stał się samcem dominującym i wybrał jedną z dwóch niesparowanych samic na partnerkę. Samica ta natychmiast zajęła dominującą pozycję w hierarchii społecznej i zademonstrowała to poprzez dziobanie innych. Według Lorenza najważniejszym czynnikiem w zachowaniu społecznym było natychmiastowe i intuicyjne uchwycenie nowej hierarchii przez każdego ptaka w stadzie.
Powiązane strony
- Strona RSPB Jackdaw
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest kawka?
O: Kawka to duży ptak należący do rodziny krukowatych Corvidae.
P: Jakiego koloru jest kawka?
O: Kawka jest czarna z szarym tyłem głowy.
P: Gdzie kawka jest powszechna?
O: Kawka występuje powszechnie w całej Europie i dużej części Azji.
P: Czy kawka migruje zimą?
O: Tak, północne i wschodnie populacje kawki migrują zimą na południe.
P: Jak długa jest kawka?
O: Kawka mierzy około 34-39 centymetrów (13-15 cali) długości.
P: Gdzie można spotkać kawkę?
O: Kawki można spotkać na polach uprawnych, otwartych lasach, nadmorskich klifach i w miastach.
P: Jak żyje kawka?
O: Kawka jest stadna i głośna, żyje w małych grupach o złożonej strukturze społecznej.
Przeszukaj encyklopedię