Ichtiozaur (Ichthyosaurus) — wymarły gad morski z dolnej jury
Ichtiozaur — smukły gad morski z dolnej jury; odkryty przez Mary Anning, pływał do 40 km/h. Poznaj historię, skamieliny i znaleziska z Europy.
Ichtiozaur (Ichthyosaurus) to wymarły gad morski z dolnej jury. Był pierwszym odkrytym przedstawicielem rzędu Ichthyosauria. Pierwszy kompletny szkielet został odkryty na początku XIX wieku (1810/11) przez Mary Anning na wybrzeżu jurajskim w Dorset. Wiele innych okazów zostało znalezionych w Europie, zwłaszcza w kamieniołomach wapienia w Holzmaden w południowych Niemczech.
Ichtiozaur żył od około 199 do 189 milionów lat temu (mya). To smukłe zwierzę mogło pływać z prędkością do 25 mph (40 km/h).
Morfologia i wygląd
Ichtiozaur miał sylwetkę konwergentnie podobną do współczesnych delfinów: wydłużone, hydrodynamiczne ciało, spłaszczony ogon zakończony płetwą, krótki pysk i duże oczy. Czaszka była wydłużona, z licznymi stożkowatymi zębami przystosowanymi do chwytania ryb i głowonogów. Kończyny przekształciły się w płetwy (parapodiopodobne), z licznymi skróconymi i zrośniętymi paliczkami, co pomagało w precyzyjnym sterowaniu podczas pływania. Oczy były szczególnie duże — dzięki temu ichtiozaury dobrze widziały w słabiej oświetlonych wodach.
Rozmiary
Przedstawiciele rodzaju Ichthyosaurus byli stosunkowo niewielcy w porównaniu z późniejszymi ichtiozaurami — zwykle mierzyli kilka metrów długości (zwykle do około 2–4 m), choć dokładne rozmiary różniły się między gatunkami.
Tryb życia i dieta
Ichtiozaury były aktywnymi drapieżnikami morskimi. Dieta obejmowała głównie ryby oraz mięczaki (np. kałamarnice i inne głowonogi). Dzięki smukłej sylwetce i silnemu ogonowi mogły osiągać znaczne prędkości, co ułatwiało pościg za ofiarą. Analizy zawartości żołądkowego u dobrze zachowanych okazów potwierdzają obecność szczątków ryb i skorupiaków.
Rozmnażanie
Tak jak inne ichtiozaury, Ichthyosaurus był prawdopodobnie żyworodny — kopalne płody znalezione w ciałach niektórych ichtiozaurów wskazują na porody żywych młodych. To dostosowanie było korzystne w pełni wodnym trybie życia, bo eliminowało konieczność wychodzenia na ląd.
Występowanie i zapis kopalny
Skamieniałości ichtiozaurów z rodzaju Ichthyosaurus są znane głównie z osadów dolnej jury Europy — klasyczne stanowiska to tereny Dorset w Wielkiej Brytanii oraz wapienie z Holzmaden w Niemczech. Dobrej jakości skamieniałości, czasem z zachowanymi detalami anatomicznymi, umożliwiły rekonstrukcję ich anatomii i trybu życia.
Znaczenie naukowe i historia odkryć
Odkrycie pierwszego kompletnego szkieletu przez Mary Anning miało duże znaczenie dla paleontologii — przyczyniło się do rozpoznania i opisania grupy ichtiozaurów oraz do zrozumienia, jak gady mogły drugorzędnie adaptować się do życia w morzu. Badania nad Ichthyosaurus dostarczyły ważnych informacji o konwergencji ewolucyjnej (podobieństwa do ssaków morskich, jak delfiny) oraz o ewolucji przystosowań anatomicznych do pelagicznego trybu życia.
Najważniejsze cechy podsumowujące
- Okres: dolna jura (około 199–189 mln lat temu).
- Wygląd: smukłe, delfinopodobne ciało, duże oczy, silny ogon z płetwą.
- Dieta: ryby i głowonogi.
- Rozmnażanie: prawdopodobnie żyworodne.
- Miejsce odkryć: Dorset (Wielka Brytania), Holzmaden (Niemcy) i inne stanowiska w Europie.
Ichtiozaur pozostaje jednym z najlepiej rozpoznawalnych przykładów adaptacji gadowych do życia w morzu i jest często cytowany w literaturze popularnej i naukowej jako klasyczny przykład konwergencji ewolucyjnej.
Skamieniały okaz I. breviceps
Inny gatunek Ichthosaurus
Tryb życia
Poród żywy
Ichtiozaur rodził żywe młode. Wiemy to na podstawie dowodów kopalnych. Początkowo sądzono, że ichtiozaur składał jaja na lądzie, ale dowody kopalne pokazują, że samice rodziły żywe młode. Ponieważ tak było, ich tryb życia mógł być całkowicie wodny. Były one dobrze przystosowane do życia jako organizmy w pełni pelagiczne, ponieważ nigdy nie musiały wychodzić na ląd. Dzieci rodziły się najpierw z ogonem, aby zapobiec ich utonięciu w wodzie.
W jurajskich skałach w Holzmaden znaleziono setki dobrze zachowanych, skamieniałych szkieletów. Niektóre z kości były jeszcze artykułowane. Niektóre skamieniałości miały w sobie jeszcze młode osobniki, co wskazuje na to, że Ichtiozaur był żyworodny. Wskazują na to również podobne znaleziska u pokrewnego Stenopterygius.
Płetwy
Niemieckie skamieniałości przedstawiały również zarys skóry Ichtiozaura, pokazując, że miał on mięsistą płetwęgrzbietową na plecach i dużą płetwę ogonową. Inne skamieniałości ichtiozaurów dowiodły, że cecha ta nie ograniczała się do Ichtiozaura.
Narządy zmysłów
Kości uszne ichtiozaura były masywne, prawdopodobnie przenosząc drgania wody do ucha wewnętrznego. Mimo to polowanie za pomocą wzroku było główną czynnością żywieniową tego stworzenia; miało ono ogromne, wrażliwe oczy, chronione przez kościane osłony.
Karmienie
Koprolity (zbrylone odchody) Ichtiozaura wskazują, że jego dieta składała się z ryb i kałamarnic.
Pytania i odpowiedzi
P: Czym jest ichtiozaur?
O: Ichtiozaur to wymarły gad morski z okresu dolnej jury.
P: Kto odkrył pierwszy kompletny szkielet ichtiozaura?
O: Pierwszy kompletny szkielet ichtiozaura został odkryty przez Mary Anning na jurajskim wybrzeżu Dorset.
P: Gdzie znaleziono więcej okazów ichtiozaura?
O: Wiele innych okazów ichtiozaura znaleziono w Europie, zwłaszcza w kamieniołomach wapienia w Holzmaden w południowych Niemczech.
P: Kiedy żył ichtiozaur?
O: Ichtiozaur żył od około 199 do 189 milionów lat temu (mya).
P: Z jaką prędkością mógł pływać ichtiozaur?
O: Ichtiozaur mógł pływać z prędkością do 40 km/h (25 mph).
P: Czy ichtiozaur był zwierzęciem lądowym czy morskim?
O: Ichtiozaur był gadem morskim.
P: Do jakiego rzędu należy ichtiozaur?
O: Ichtiozaur jest pierwszym odkrytym przedstawicielem rzędu Ichthyosauria.
Przeszukaj encyklopedię