Dom Este — dynastia książęca Ferrary, Modeny i Brunszwiku

Dom Este — fascynująca historia dynastii książęcej Ferrary, Modeny i Brunszwiku: gałęzie Welf‑Este i Fulc‑Este, wpływ na Europę od średniowiecza po Austro‑Este.

Dom Este jest europejską dynastią książęcą, która odegrała ważną rolę w historii północnych Włoch i północnych Niemiec. Ród dzieli się zasadniczo na dwie główne gałęzie: starszą, związaną z Niemcami, oraz młodszą, utrzymującą włoską siedzibę i wpływy polityczne w regionie Emilii-Romanii.

Gałęzie rodu

Starsza gałąź znana jest jako Dom Welf-Este lub po prostu Dom Welf (Guelf lub Guelph). To od niej wywodzili się książęta Brunszwiku i Lüneburga (linia Welfów), a także monarchowie hanowerscy, którzy zasiadali na tronie brytyjskim od 1714 roku (począwszy od Jerzego I) aż do połowy XIX wieku. Z tej linii pochodził także Iwan VI, który krótko nosił tytuł cesarza Rosji.

Młodsza gałąź, często określana jako Dom Fulc-Este (później zwyczajowo jako Dom Este), dała początek włoskiej linii rodu. Z tej gałęzi pochodziła dynastia suwerennych książąt Ferrary (1240–1597) oraz Modeny i Reggio (od 1288; z przerwami w okresie napoleońskim i ostatecznie do połowy XIX wieku). Po ślubie Marii Beatrycze d'Este z arcyksięciem austriackim Ferdynandem (1771) powstał Dom Austro-Este, łączący tradycję esteńską z rodem Habsburgów.

Pochodzenie i najwcześniejsi przodkowie

Ród Este ma bardzo długą metrykę dynastyczną. W tradycji rodowej za jednego z najwcześniejszych znanych przodków uznaje się Adalberta (Albert) z Este, który zmarł około 938 roku i pełnił funkcje hrabiowskie w rejonie Este oraz tytuły marchii w Toskanii. Za głównego protoplastę dynastii uważa się jednak Albertaza II (Albert Azzo II, około 997–1097) – margrabiego i możnego rycerza, który poprzez swoje potomstwo zapoczątkował rozdział linii na gałąź niemiecką (Welfów) i włoską (Este).

Rządy i terytoria

W południowo-północnowłoskiej części rodu Este uznawane są przede wszystkim następujące osiągnięcia i okresy panowania:

• Ferrara – Este utrzymali suwerenność nad Ferrarą od połowy XIII wieku aż do 1597 roku. Upadek linii esteńskiej w Ferrarze nastąpił, gdy ostatni męski przedstawiciel nie pozostawił prawnego następcy, a papież wykorzystał fakt, że Ferrara była lennem papieskim, przejmując miasto.
• Modena i Reggio – od końca XIII wieku Este rozszerzyli swoje wpływy na Modenę i Reggio; państwo to przetrwało w różnych formach do czasów napoleońskich (koniec XVIII wieku), a następnie zostało przywrócone po kongresie wiedeńskim jako księstwo rządzone przez gałąź Austro-Este. Ostateczny koniec świeckiej władzy tego rodu w Modenie nastąpił w 1859–1860 w wyniku zjednoczenia Włoch.
• Brunszwik-Lüneburg i Hanower – starsza gałąź (Welfowie) rządziła w księstwach północnych Niemiec (od około 1208 do końca monarchii w 1918), a w wyniku sukcesji dostąpiła koronacji na tron Wielkiej Brytanii w osobie króla Jerzego I i jego następników z dynastii hanowerskiej.

Kultura, sztuka i dziedzictwo

Rodzina Este słynęła z mecenatu artystycznego, zwłaszcza w okresie renesansu w Ferrarze. Dwór esteński przyciągał poetów, humanistów, kompozytorów i malarzy; ważnymi postaciami związanymi z dworem byli m.in. poeta Ludovico Ariosto oraz wielu twórców i architektów, którzy przekształcili wygląd Ferrary i Modeny. Kolekcje książek, dzieł sztuki i mebli zebrane przez Este przetrwały w muzeach, z których najbardziej znaną jest Galleria Estense w Modenie – bogata kolekcja malarstwa, rzeźby i przedmiotów użytkowych ilustrująca kulturalne znaczenie rodu.

Słynni przedstawiciele rodu (wybrane postacie)

• Albert Azzo II – uważa się go za założyciela rozgałęzienia rodu;
• Obizzo II d'Este – ugruntował panowanie Este w Ferrarze w XIII wieku;
• Borso d'Este i Ercole I d'Este – wybitni książęta i mecenasowie sztuki w okresie renesansu;
• Alfonso I d'Este – małżonek Lucrezii Borgii, ważna postać polityczna epoki;
• Maria Beatrycze d'Este – przez małżeństwo z arcyksięciem Ferdynandem Habsburgiem zapoczątkowała linię Austro-Este;
• Przedstawiciele linii Welfów – książęta Brunszwiku-Lüneburga, elektora Hanoweru i królowie brytyjscy z dynastii hanowerskiej.

Upadek suwerenności i dalsze losy

Wynikające z przemian europejskich rewolucje, wojny napoleońskie i ruchy narodowowyzwoleńcze stopniowo ograniczały niezależność wielu rodów panujących, w tym Este. Ferrara została włączona do Państwa Kościelnego w 1598 (po 1597), księstwo Modeny przeszło przez okresy utraty i przywrócenia suwerenności w dobie napoleońskiej, a ostateczne zniesienie władz książęcych nastąpiło w związku z procesem zjednoczenia Włoch w połowie XIX wieku. Mimo to dziedzictwo kulturowe rodu – budowle, kolekcje artystyczne i mecenat – przetrwało i jest dziś przedmiotem badań oraz atrakcji turystycznej.

Znaczenie historyczne

Dom Este to przykład dynastii, która dzięki zręcznej polityce, sojuszom małżeńskim i mecenatowi artystycznemu zyskała znaczący wpływ na scenę polityczno-kulturalną Europy Środkowej i Zachodniej. Jego rozgałęzienia w Niemczech i we Włoszech ilustrują, jak jedna rodzina mogła kształtować losy regionów i przyczyniać się do rozwoju sztuki i administracji w średniowieczu i wczesnej nowożytności.

Pytania i odpowiedzi

P: Czym jest House of Este?

P: Jak nazywają się dwie gałęzie rodu Este?

P: Kim byli niektórzy członkowie starszej gałęzi rodu Este?

P: Kim byli niektórzy członkowie młodszej gałęzi rodu Este?

P: Kiedy i w jaki sposób powstał ród Austria-Este?

P: Kto jest uważany za założyciela rodu Este?

P: Jaki jest najwcześniejszy znany przodek rodu Este?

Szukaj według litery