Hassium jest pierwiastkiem chemicznym o symbolu Hs i liczbie atomowej 108. Należy do grupy pierwiastków ciężkich i jest pierwiastkiem transuranowym, czyli otrzymywanym sztucznie w laboratoriach. Nazwa „hassium” pochodzi od łacińskiej nazwy regionu Hesja (Hassia) w Niemczech; wcześniej używano również nazwy tymczasowej unniloctium oraz historycznego określenia eka-osmium, nadanego na podstawie przewidywań układu okresowego.

Właściwości fizyczne i chemiczne

Hassium to metal przejściowy z grupy 8 układu okresowego, spodziewanie podobny pod względem chemicznym do osm, pierwiastka umieszczonego powyżej niego w układzie okresowym. Teoretycznie może wykazywać stopnie utlenienia typowe dla grupy, w tym wysoki stopień +8. W warunkach reakcji chemicznych utlenia się do tetratlenku (HsO4), który jest przewidywany i w eksperymentach wykazano, że jest mniej lotny niż analogiczny tetratlenek osmu (OsO4). Ze względu na silne efekty relatywistyczne (istotne przy bardzo dużych liczbach atomowych) właściwości chemiczne hassium mogą różnić się w szczegółach od oczekiwanych na podstawie analogii z lighterzymi homologami.

Otrzymywanie i izotopy

Hassium nie występuje naturalnie — jest pierwiastkiem radioaktywnym, otrzymywanym jedynie w reakcjach jądrowych w akceleratorach ciężkich jonów. Przykładowe metody jego syntezy polegają na bombardowaniu ciężkich celów (np. ołowiu lub bizmutu) jonami żelaza lub niklu, w reakcji typu fuzja–odparowanie. Produktem są krótkożyjące izotopy hassium; wszystkie znane izotopy są radioaktywne i rozpadają się przez emisję cząstek alfa lub przez spontaniczny rozszczep jądra. Półokresy rozpadu izotopów hassium są bardzo krótkie (zwykle rzędu milisekund do sekund), dlatego otrzymuje się go jedynie w pojedynczych atomach lub bardzo małych seriach, co ogranicza liczbę badań i możliwość praktycznego zastosowania.

Historia odkrycia i nazewnictwo

Hassium został po raz pierwszy wytworzony i zidentyfikowany w laboratoriach zajmujących się syntezą pierwiastków superciężkich; nadano mu ostatecznie nazwę upamiętniającą region, w którym pracowali jego odkrywcy. Przed oficjalnym nadaniem nazwy stosowano systematyczną, tymczasową nazwę unniloctium oraz historyczne określenie eka-osmium, zaproponowane przez Dmitrija Mendelejewa dla pierwiastka spodziewanego jako homolog osmu.

Zastosowania i bezpieczeństwo

Z uwagi na ekstremalnie krótki czas życia izotopów hassium oraz trudności w otrzymywaniu go w większych ilościach, nie ma zastosowań praktycznych tego pierwiastka poza badaniami naukowymi. Doświadczalna chemia hassiumu pomaga w zrozumieniu zachowania pierwiastków superciężkich i wpływu efektów relatywistycznych na własności chemiczne. Pod względem bezpieczeństwa — choć izotopy są radioaktywne, wytwarzane są w ilościach atomowych, więc nie występują zagrożenia związane z przechowywaniem dużych ilości; prace prowadzone są jednak w warunkach kontrolowanych zgodnych z zasadami bezpieczeństwa radiacyjnego.

Podsumowując, hassium (Hs, Z = 108) to syntetyczny, radioaktywny pierwiastek transuranowy o właściwościach chemicznych zbliżonych do osmu, otrzymywany wyłącznie w laboratoriach jądrowych i interesujący przede wszystkim z punktu widzenia badań podstawowych nad pierwiastkami superciężkimi.