Guy Fawkes (13 kwietnia 1570 – 31 stycznia 1606), znany niekiedy jako Guido Fawkes, był członkiem grupy rzymskokatolickich spiskowców z Anglii, którzy planowali przeprowadzenie Planu Prochowego. Fawkes i inni spiskujący zamierzali zabić króla, Jakuba I, oraz część parlamentu podczas uroczystości otwarcia, a następnie zastąpić go monarchą przychylonym katolikom. Był doświadczonym żołnierzem — służył w armii hiszpańskiej w Niderlandach i znał się na prochu strzelniczym, dlatego powierzono mu pieczę nad ładunkiem wybuchowym.

Przebieg spisku i aresztowanie

Spiskowcy ukryli beczki z prochem w piwnicach pod House of Lords, gdzie miało dojść do eksplozji. Plan został odkryty dość późno — w nocy poprzedzającej 5 listopada 1605 roku. Fawkes został aresztowany w piwnicy, w pobliżu ukrytego ładunku, kiedy czekał na moment odpalenia. Przy nim znaleziono znaczną ilość prochu, co jednoznacznie obciążyło jego osobę.

Śledztwo, tortury i proces

Po aresztowaniu Fawkesa przesłuchiwano i, na rozkaz króla, poddano torturom — przez co ostatecznie ujawnił nazwiska współspiskowców i szczegóły planu. W efekcie aresztowano pozostałych uczestników spisku. Ostatecznie ośmiu mężczyzn, w tym Fawkes, stanęło przed sądem za zdradę stanu. Zostali skazani na śmierć. Wyrok przewidywał karę powieszenia, obcięcia wnętrzności i ćwiartowania, typową dla zbrodni zdrady w ówczesnej Anglii.

Egzekucja i losy spiskowców

Większość skazanych została stracona w Westminsterze w Londynie. Fawkes uniknął pełnej, okrutnej egzekucji, gdyż zmarł 31 stycznia 1606 roku — najprawdopodobniej przez złamanie karku — w wyniku skoku z rusztowania tuż przed wykonaniem kary. Ich szczątki zostały poćwiartowane i rozesłane do różnych zakątków królestwa jako demonstracyjne ostrzeżenie dla innych. Było jeszcze kilku innych spiskowców; główny organizator, Robert Catesby, zginął w wyniku obławy — zgodnie z dawnymi relacjami został zabity przez szeryfa Worcester, gdy próbował uciec.

Znaczenie historyczne i pamięć

Niepowodzenie Planu Prochowego wzmocniło represje wobec angielskich katolików i przyczyniło się do pogłębienia nieufności między wyznaniami w XVII-wiecznej Anglii. Jednocześnie 5 listopada stał się datą pamiętną: ustanowiono dzień dziękczynienia za ocalenie króla i parlamentu.

Obchody Nocy Guya Fawkesa

Dzień 5 listopada, znany jako Guy Fawkes Night (zwany też Bonfire Night), jest corocznie obchodzony w Wielkiej Brytanii. Tradycyjnie ludzie budują duże ogniska, odpalają fajerwerki (fajerwerki) i palą figurekę Fawkesa — tzw. „guya” (stąd nazwa). Zwyczaj palenia kukły spiskowca miał charakter zarówno świętowania ocalenia władzy, jak i demonstracji przeciwko zdradzie.

Przemiany symboliki — od lokalnej tradycji do symbolu protestu

Z czasem pierwotnie antykatolicka i polityczna wymowa Nocy Guya Fawkesa osłabła; obchody stały się bardziej świeckie i społeczne. W XX i XXI wieku wizerunek Guya Fawkesa, w szczególności maska stylizowana na jego twarz, zyskał nowe znaczenie jako symbol oporu przeciwko władzy i anonimowości protestu — zwłaszcza po upowszechnieniu jej w komiksie i filmie „V for Vendetta” oraz w ruchach protestu, takich jak Anonymous czy Occupy.

Uwagi końcowe

Guy Fawkes stał się postacią wielowymiarową: historycznym uczestnikiem spisku o poważnych konsekwencjach, elementem kulturowej pamięci narodowej oraz symbolem szerszych protestów przeciwko władzy. Jego postać przypomina o złożoności konfliktów religijnych i politycznych wczesnej nowożytnej Europy oraz o tym, jak wydarzenia z przeszłości są reinterpretowane przez kolejne pokolenia.