Great Dividing Range, czyli Wyżyna Wschodnia, jest największym pasmem górskim Australii. To piąte najdłuższe lądowe pasmo na świecie — ma około 3500 km długości (2175 mil) i ciągnie się wzdłuż wschodniego wybrzeża kontynentu. Na północy zaczyna się w rejonie wyspy Dauan na północno‑wschodnim krańcu Queensland, a na południu w Wiktorii pasmo skręca na zachód i kończy się w Grampians w zachodniej Victorii. Szerokość pasma zmienia się w zależności od odcinka — od około 160 km (100 mi) do ponad 300 km (190 mi).

Położenie, budowa i wiek

Wyżyna Wschodnia to nie jedna, ciągła grań, lecz złożony system płaskowyżów, stożków fałdowych, gór stołowych i dolin rzecznych rozciągających się równolegle do wybrzeża. Pasmo jest geologicznie bardzo stare — jego formy ukształtowały się na skutek długotrwałego wypiętrzania i erozji, dlatego przeważają łagodne wzniesienia i rozległe plateau. Najwyższe partie obejmują Alpy Australijskie; najwyższym punktem kontynentalnym jest Mount Kosciuszko (2 228 m n.p.m.).

Hydrologia i wpływ na klimat

Przez swoją długość i wysokość Wyżyna Wschodnia pełni funkcję wielkiego wododziału — oddziela dorzecza spływające w kierunku Pacyfiku od tych spływających ku wnętrzu kontynentu (m.in. do systemu Murray–Darling). Różnica wysokości między wąskim wybrzeżem a wnętrzem kraju powoduje zjawiska orograficzne: wilgotne masy powietrza znad oceanu unoszą się nad pasmem, ochładzają się i kondensują, co prowadzi do zwiększonych opadów po stronie nadmorskiej. W efekcie po zachodniej (wietrznej) stronie gromadzi się więcej wilgoci, a po wschodniej (zależnie od ekspozycji) powstają obszary cienia opadowego — suchsze obszary wnętrza Australii.

Flora, fauna i ochrona przyrody

Od niskich wilgotnych lasów nadbrzeżnych po subalpejskie łąki — pasmo obejmuje wiele stref roślinnych:

  • rozległe lasy eukaliptusowe i podmokłe lasy deszczowe w niższych partiach,
  • lasy mgłowe i lasy deszczowe w wyższych, wilgotniejszych rejonach,
  • strefy subalpejskie z krzewiastą roślinnością i łąkami górskimi.

Wielka Równa Wododziałowa jest siedliskiem licznych gatunków — także endemicznych. Wiele fragmentów objęto ochroną jako parki narodowe i rezerwaty, np. Blue Mountains (część obszarów wpisana na listę UNESCO), Kosciuszko National Park, Grampians czy Lamington. Ochrona tych obszarów ma na celu zachowanie bioróżnorodności oraz walorów krajobrazowych.

Gospodarka, turystyka i historia

Wyżyna Wschodnia odgrywa ważną rolę gospodarczą i kulturową:

  • rolnictwo i hodowla — wiele żyznych kotlin i plateau wykorzystywanych jest pod uprawy i pastwiska,
  • leśnictwo i wydobycie surowców — w przeszłości i dziś występują eksploatacje drewna, węgla i innych surowców,
  • hydrotechnika — projekty takie jak Snowy Mountains Scheme to duże inwestycje hydroenergetyczne wykorzystujące rzeki pochodzące z tego pasma,
  • turystyka i rekreacja — szlaki piesze, punkty widokowe, wspinaczka, a zimą ośrodki narciarskie w Alpach Australijskich przyciągają odwiedzających.

Region ma też duże znaczenie dla rdzennych ludów Australii, które przez tysiące lat korzystały z jego zasobów i pozostawiły bogaty dorobek kulturowy.

Wyzwania i ochrona

Główne zagrożenia dla pasma to: pożary buszu (które w ostatnich latach stały się silniejsze i bardziej częste), inwazyjne gatunki, presja urbanizacyjna i zmiany klimatu wpływające na hydrologię oraz ekosystemy górskie. Ochrona obejmuje rozbudowę sieci parków narodowych, programy ochrony gatunków i zarządzanie przeciwpożarowe oraz działania edukacyjne i naukowe.

Wyżyna Wschodnia jest zatem kluczowym elementem australijskiego krajobrazu — geograficznym, ekologicznym i kulturowym — i stanowi obszar o dużej wartości przyrodniczej i użytkowej.