Dhanteras — hinduistyczne święto Diwali, Dhanvantari i Ajurweda

Pochodzenie i mitologia

Dhanteras przypada na trzynasty dzień księżycowego cyklu Krishna Paksha ("ciemne dwa tygodnie" w cyklu księżyca) w Vikram Samvat, hinduskim miesiącu kalendarzowym Ashwin. W tradycyjnych opowieściach hinduistycznych dzień ten łączy się z wydarzeniem Samudra Manthan (mieszanie oceanu mleka), kiedy to z głębin oceanu wyłonił się Dhanvantari — bóg medycyny i uzdrowienia — z naczyniem zawierającym amrita (nektar nieśmiertelności). Z tej przyczyny Dhanteras bywa także nazywany Dhanvantari Trayodashi i jest dniem poświęconym zdrowiu oraz medycynie tradycyjnej.

Obchody i zwyczaje

Obchody Dhanteras obejmują szereg rytuałów mających przyciągnąć dobrobyt, pomyślność i zdrowie. Do najpowszechniejszych praktyk należą:

• Kupowanie metali i przedmiotów gospodarstwa domowego — tradycją jest nabywanie złota, srebra, monet, naczyń lub nowych narzędzi. Wierzono, że zakup czegoś wartościowego tego dnia zapewnia trwały dobrobyt.
• Sprzątanie i dekorowanie domu — domy są dokładnie sprzątane, malowane lub ozdabiane rangoli oraz lampkami (diyas), by zaprosić boginię Lakshmi i odgonić złe duchy.
• Puja — oddawane są modlitwy Lakshmi (bogini bogactwa) oraz Dhanvantariemu; w wielu regionach przeprowadza się specjalne ceremonie związane z księgami handlowymi (Chopda Puja lub Banka Puja), zwłaszcza w środowiskach kupieckich.
• Oświetlanie lamp — wieczorem zapala się lampki olejne lub świeczki przy wejściach i w oknach, co ma symbolizować zwycięstwo światła nad ciemnością i przyciągać pomyślność.
• Ofiary i jałmużna — składanie słodkości, mleka i innych ofiar, a także pomoc potrzebującym, są częstym elementem obchodów.

Regionalne różnice

Sposób świętowania Dhanteras różni się w zależności od regionu Indii i Nepalu. W niektórych częściach kraju główny nacisk kładzie się na kult bogini Lakshmi, w innych — na Dhanvantariego i praktyki związane ze zdrowiem. W stanach takich jak Gujarat i Maharashtra silna jest tradycja Chopda Puja, podczas której kupcy błogosławią swoje księgi rachunkowe i rozpoczynają nowy, pomyślny rok księgowy.

Znaczenie dla Ajurwedy i współczesne obchodzenie

Dhanvantari jest uważany za źródło wiedzy ajurwedyjskiej, dlatego Dhanteras ma także znaczenie zdrowotne. Współcześnie indyjskie ministerstwo AYUSH (Ajurweda, Joga i Naturopatia, Unani, Siddha i Homoeopatia) ogłosiło swoją decyzję o obserwowaniu Dhanteras jako „Narodowego Dnia Ajurwedy”. Dzień ten był po raz pierwszy obserwowany 28 października 2016 roku i od tego czasu państwowe inicjatywy wykorzystują go do promowania profilaktyki zdrowotnej, badań i edukacji związanej z ajurwedą oraz medycyną tradycyjną.

Symbolika i współczesne wyzwania

Dhanteras symbolizuje jednocześnie materialny i duchowy dobrobyt — bogactwo rozumiane jest tu szeroko: jako pomyślność ekonomiczna, zdrowie i harmonia rodzinna. Współcześnie obchodom towarzyszą także wyzwania, takie jak bezpieczeństwo przy używaniu fajerwerków oraz wpływ konsumpcji na środowisko. Coraz więcej społeczności zachęca do ograniczenia hałaśliwych fajerwerków i do wolniejszych, bardziej ekologicznych form celebracji.

Podsumowując, Dhanteras to święto o wielowarstwowym znaczeniu: łączy tradycję gospodarczą i religijną, kult bogactwa materialnego z dbałością o zdrowie i życie, a jego obchody ewoluują, by odpowiadać współczesnym potrzebom i wartościom.