Taniec Cukrowej Wróżki z Dziadka do orzechów — Czajkowski, celesta, choreografia
Taniec Cukrowej Wróżki w "Dziadku do orzechów" — historia celesty, muzyka Czajkowskiego i tajemnice oryginalnej choreografii.
"Taniec Cukrowej Wróżki" to solowa partia dla baletnicy i jedna z najbardziej rozpoznawalnych scen z Dziadka do orzechów pas de deux. Jest to trzecia część pas de deux z aktu II baletu Dziadek do orzechów (premiera 1892). Tańczy go główna tancerka, a numer został przygotowany scenicznie przez ułożony przez Lwa Iwanowa do muzyki Czajkowskiego.
Celesta – instrument „dzwonkowy”, który stworzył nastrój
Choreograf Marius Petipa życzył sobie, aby muzyka towarzysząca Wróżce brzmiała jak „krople wody strzelające z fontanny”. W 1891 roku Czajkowski podczas pobytu w Paryżu natknął się na nowy instrument idealny do takiego efektu — celestę. Instrument ten przypominał z wyglądu mały fortepian, a jego barwa przywodziła na myśl dźwięk dzwonków (Glockenspiel). Czajkowski opisał celestę jako „w połowie drogi między małym fortepianem a Glockenspielem, o bosko cudownym brzmieniu” i poprosił swojego wydawcę o jej zakup, prosząc, by uczyniono to w tajemnicy, aby inni rosyjscy kompozytorzy nie wykorzystali jej wcześniej do podobnych efektów.
Celesta pojawiła się publicznie w Rosji za sprawą Czajkowskiego 19 marca 1892 roku, kiedy Suita Dziadka do orzechów została wykonana dla Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego w Petersburgu. Od tamtej pory brzmienie celesty stało się nierozerwalnie związane z obrazem Cukrowej Wróżki i jej wariacją — to właśnie ono nadaje temu tańcowi bajkowy, dzwonkowy klimat.
Charakter muzyczny i miejsce w balecie
Motyw Wróżki z Cukru występuje nie tylko w jej solowym tańcu, lecz pojawia się też w innych fragmentach II aktu. „Taniec Cukrowej Wróżki” jest jednym z najbardziej rozpoznawalnych utworów baletowych i często bywa aranżowany w stylu jazzowym lub skracany na użytek reklam, zwłaszcza w okresie świątecznym.
Choreografia – oryginał i jego cechy
Oryginalna choreografia Tanca Cukrowej Wróżki nie jest szczegółowo udokumentowana. W wczesnych wystawieniach usuwano presto na końcu tańca. Według badań Rolanda Johna Wileya taniec składał się z krótkich, punktowych kroków, drobnych baterii i pozycjonowań w różnych kombinacjach. Wiley opisuje go jako mający „poczucie dynamicznej budowy: od delikatnej kanciastości... do okrągłych kształtów, do prostych, ale bardziej wirtuozowskich ruchów — piruetów do rund de jambe-near na końcu”.
Wykonawczynie, krytyka i zmiany w partii
Pierwszą wykonawczynią roli była Antonietta Dell'Era. Była uznawana za tancerkę o dobrej technice, jednak brat Czajkowskiego, Modest, opisał ją w mniej przychylnych słowach jako puszystą i mało atrakcyjną. Rola Wróżki, choć centralna jako prima baletnica Dziadka do Orzechów, w pierwotnej wersji zawierała stosunkowo niewiele materiału scenicznego, co spotkało się z krytyką ówczesnych recenzentów. Dell'Era próbowała rozszerzyć partię, wprowadzając do partytury dodatkowy gawot autorstwa Czibulki.
W kolejnych dziesięcioleciach choreografie do tej partii były wielokrotnie przerabiane przez różnych twórców i reżyserów baletu — zmieniały się zarówno techniczne akcenty, jak i cała interpretacja roli. Współczesne inscenizacje, od klasycznych inscenizacji moskiewskich po adaptacje zachodnie (m.in. wersje George'a Balanchine'a), ukazują dużą różnorodność podejść do tej partii — od zachowania secesyjnej delikatności po pokaz wirtuozerii z rozbudowanymi wariacjami.
Celesta — budowa i wpływ brzmienia
Celesta to instrument klawiszowy: naciskając klawisz, uderza się młoteczek w metalową płytkę lub blaszkę, co daje dźwięk o metalicznym, dzwonkowym zabarwieniu. W orkiestrze celesta często pełni rolę „jasnego punktu” — przyciąga uwagę wysoką, klarowną barwą, która doskonale oddaje baśniowy charakter Wróżki. Dzięki temu połączeniu instrument–choreografia powstał obraz, który od końca XIX wieku jest stałym elementem ikonografii świątecznej i repertuaru baletowego.
Dziedzictwo i obecność w kulturze
Taniec Cukrowej Wróżki stał się symbolem Dziadka do orzechów i — szerzej — świątecznej muzyki klasycznej. Motyw ten regularnie pojawia się w aranżacjach radiowych i telewizyjnych, w filmach, reklamach i nagraniach studyjnych. Barwa celesty oraz lekka, przejrzysta faktura melodii sprawiły, że fragment ten szybko znalazł trwałe miejsce w zbiorowej wyobraźni jako dźwiękowy znak Bożego Narodzenia.
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest "Taniec wróżki śliwki cukrowej"?
O: "Taniec wróżki śliwki cukrowej" to taniec dla baletnicy. Jest to trzecia część pas de deux Dziadka do orzechów, który pochodzi z II aktu baletu Dziadek do orzechów z 1892 roku. Tańczy go główna tancerka, a choreografem jest Lew Iwanow do muzyki napisanej przez Czajkowskiego.
P: Jakiego instrumentu użył Czajkowski, aby stworzyć tę muzykę?
O: Czajkowski użył czelesty, instrumentu, który wyglądał jak fortepian, ale brzmiał jak dzwonki. Znalazł ją w Paryżu w 1891 roku i poprosił swojego wydawcę o zakup, aby mógł zachować jej zakup w tajemnicy przed innymi rosyjskimi kompozytorami.
P: Kiedy po raz pierwszy została wykonana Suita Dziadek do orzechów?
O: Suita Dziadek do orzechów została po raz pierwszy wykonana 19 marca 1892 roku dla Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego w Petersburgu.
P: Kto był pierwszą wróżką ze śliwki cukrowej?
O: Antonietta Dell'Era była pierwszą Wróżką Śliwką, która wykonała ten numer taneczny. Opisywano ją jako dobrą technicznie, ale pulchną i nieatrakcyjną.
P: Jak dużo musi tańczyć?
O: Cukrowa Wróżka ma bardzo mało tańca, co było uważane za główną wadę przez wczesnych krytyków. Dell'Era próbował rozszerzyć jej rolę, wprowadzając do partytury gawot Czibulki, który pojawiał się później podczas przedstawień.
P: Dlaczego Czajkowski chciał użyć czelesty w tym utworze?
O: Marius Petipa chciał, aby muzyka Wróżki Śliwki Cukrowej brzmiała jak "krople wody strzelające z fontanny". Czajkowski uznał, że czelesta byłaby idealna do stworzenia takiego dźwięku i chciał ją wprowadzić do muzyki rosyjskiej przy okazji komponowania Suity Dziadka do orzechów, więc poprosił swojego wydawcę o zakup czelesty w tajemnicy, aby inni kompozytorzy nie dowiedzieli się o niej przed nim i nie wykorzystali jej zbyt szybko.
P: Jak Roland John Wiley opisuje ten taniec? A:Roland John Wiley opisuje ten taniec jako mający "poczucie dynamicznego rozwoju", z krótkimi krokami pointe, drobnymi bateriami, postawami w różnych kombinacjach prowadzących do piruetów i rund de jambe pod koniec.
Przeszukaj encyklopedię