Kapibara (Hydrochoerus hydrochaeris) to półwodny gryzoń z Ameryki Południowej. Jest największym gryzoniem na świecie. Dorosłe osobniki zwykle ważą od około 35 do 66 kg (77–146 lb) i mierzą do około 1–1,2 m długości; w kłębie osiągają około 50–60 cm wysokości.

Kapibary są blisko spokrewnione ze świnkami morskimi i szynszylami. Mają krępą sylwetkę pokrytą grubym, szorstkim futrem o barwie od brązowej do czerwonobrązowej. U starszych osobników futro może stać się cieńsze, co zwiększa ryzyko poparzeń słonecznych. Charakterystyczne dla kapibary są oczy, uszy i nozdrza umieszczone wysoko na głowie — dzięki temu zwierzę może obserwować otoczenie i oddychać, pozostając głównie zanurzonym w wodzie.

Budowa i przystosowania

Kapibary mają masywną budowę ciała, krótkie nogi i częściowo błoniaste palce, które ułatwiają pływanie. Zęby stale rosną, jak u większości gryzoni, co jest przystosowaniem do diety składającej się głównie z twardych traw. Ich skóra jest dość gruba, a uszy i nozdrza mają mechanizmy zamykające, co chroni przed wodą podczas zanurzeń.

Dieta i zachowanie

Kapibary to przede wszystkim roślinożercy — żywią się trawami, roślinami przybrzeżnymi, czasem owocami i korą. W sezonie suchym gromadzą się przy stałych zbiornikach wodnych, a w porze deszczowej mogą rozpraszać się na obszarze większym. Praktykują koprofagię (zjadanie własnych odchodów), co pozwala im odzyskać wartości odżywcze i witaminy produkowane przez bakterie jelitowe. Są aktywne głównie o zmierzchu i w nocy, ale w miejscach bez presji drapieżników bywają aktywne także w ciągu dnia.

Życie społeczne

Kapibary żyją w grupach społecznych liczących zwykle od kilku do kilkudziesięciu osobników; w niektórych warunkach stada mogą osiągać nawet sto osobników. Grupy mają strukturę hierarchiczną, z dominującymi samcami i samicami. Komunikują się za pomocą różnych odgłosów — gwizdów, szczekania i pomrukiwania — oraz przez zapach i dotyk.

Rozmnażanie i rozwój młodych

Okres godowy może występować przez większą część roku w zależności od regionu. Ciąża trwa około 140–150 dni (około pięć miesięcy). Samica rodzi zwykle od 2 do 8 młodych, najczęściej 2–4; młode są z natury przytomne (precocialne) — wkrótce po urodzeniu potrafią biegać i pływać, ale przez pewien czas przebywają pod opieką grupy.

Drapieżniki i zagrożenia

Naturalnymi drapieżnikami kapibar są jaguary, pumy, anakondy, kajmany oraz duże drapieżne ptaki. Największe zagrożenia ze strony człowieka to polowania (dla mięsa i skór), utrata siedlisk na skutek przekształceń rolniczych oraz fragmentacja środowiska. Pomimo tego gatunek w skali globalnej jest klasyfikowany jako najmniejszego zagrożenia (Least Concern) przez IUCN, choć lokalnie populacje mogą być osłabione.

Relacje z człowiekiem

Kapibary bywają hodowane lokalnie, występują też w parkach i ogrodach zoologicznych. W niektórych rejonach traktowane są jako zwierzęta gospodarskie lub trzymane jako nietypowe zwierzęta domowe — wymagają jednak dostępu do wody i towarzystwa własnego gatunku. Turystyka przyrodnicza często promuje obserwacje kapibar, co może wspierać ochronę ich siedlisk. Należy unikać dokarmiania dzikich kapibar nieodpowiednim pokarmem (np. chlebem), ponieważ może to prowadzić do zaburzeń odżywiania i zachowań.

Znaczenie ekologiczne

Jako duże roślinożerne ssaki kapibary odgrywają rolę w kształtowaniu roślinności przybrzeżnej oraz jako zdobycz dla dużych drapieżników, wpływając na strukturę lokalnych łańcuchów troficznych. Ich koprofagia i przemieszczanie się przyczyniają się też do rozprzestrzeniania nasion i recyklingu składników organicznych.

Kapibara jest zwierzęciem dobrze przystosowanym do życia w środowisku wodnym i lądowym równocześnie — jej obecność jest charakterystycznym elementem wielu ekosystemów Ameryki Południowej.