Campylobacter (Kampylobakterioza): objawy, przyczyny i zapobieganie

Objawy

• Okres wylęgania: zazwyczaj 2–5 dni (może się wahać od 1 do 10 dni).
• Typowe objawy: wodnista biegunka, często z domieszką krwi, bóle i skurcze brzucha, gorączka, nudności, wymioty, bóle mięśniowe.
• U większości chorych przebieg jest łagodny do umiarkowanego; u niemowląt, osób starszych i osób z osłabioną odpornością może wystąpić cięższe zakażenie.

Przyczyny i drogi zakażenia

Kampylobakterioza najczęściej przenosi się przez spożycie skażonej żywności lub wody. Do najczęstszych źródeł należą:

• surowe lub niedogotowane mięso, szczególnie drób (kurczak);
• surowe produkty mleczne, zwłaszcza niepasteryzowane mleko;
• skażona woda lub lody wodne;
• kontakt bezpośredni ze zwierzętami (np. drób, bydło) lub odchodami zwierząt;
• radykalne przekroczenie zasad higieny przy przygotowywaniu posiłków — zanieczyszczenie krzyżowe (np. deska do krojenia, nóż).

Kampylobakterioza jest bardziej powszechna w miesiącach letnich. Wydaje się również, że częściej występuje u mężczyzn niż u kobiet. Jest ona wywoływana przez spożywanie skażonej żywności lub picie skażonej wody. Częstą przyczyną jest spożywanie surowego mięsa lub niedogotowanego drobiu oraz surowych produktów mlecznych.

Diagnostyka

• Rozpoznanie opiera się na badaniu kału: posiew bakteriologiczny, szybkie testy molekularne (PCR) lub testy przesiewowe.
• Badania krwi wykonuje się w cięższych przypadkach lub gdy istnieje podejrzenie rozsianego zakażenia (bakteriemia).

Leczenie

• U większości pacjentów leczenie jest objawowe: nawodnienie doustne (płyny, elektrolity), odpoczynek i dieta lekkostrawna.
• Antybiotyki stosuje się tylko w ciężkich przypadkach, u osób z wysokim ryzykiem powikłań (np. pacjenci z osłabioną odpornością, niemowlęta, osoby starsze) lub gdy choroba przebiega ciężko. Najczęściej używane są makrolidy (np. azytromycyna); obserwowano oporność na fluorochinolony.
• Należy ostrożnie podchodzić do stosowania leków przeciwbiegunkowych (np. loperamidu) — nie są zalecane w przypadku krwawych biegunek i wysokiej gorączki, ponieważ mogą przedłużyć zakażenie.

Powikłania

• Reaktywne zapalenie stawów (może pojawić się kilka tygodni po infekcji).
• Zespół Guillain-Barré — rzadkie, ale poważne powikłanie neurologiczne prowadzące do osłabienia kończyn i (w ciężkich przypadkach) do niewydolności oddechowej.
• Bakteriemia i zakażenia uogólnione u osób z obniżoną odpornością.
• Długotrwałe dolegliwości jelitowe u niektórych pacjentów (np. zespół jelita drażliwego).

Zapobieganie

• Dokładne gotowanie mięsa, szczególnie drobiu — mięso powinno być dobrze wysmażone/dogotowane (sok powinien być klarowny, brak różowego koloru).
• Unikanie surowego, niepasteryzowanego mleka i produktów z niego wykonanych.
• Surowe mięso przechowywać oddzielnie od produktów gotowych do spożycia; używać oddzielnych desek i narzędzi kuchennych.
• Staranna higiena rąk: mycie rąk po kontakcie z surowym mięsem, po kontakcie ze zwierzętami i po skorzystaniu z toalety.
• Zapewnienie bezpiecznej wody do picia — unikać picia wody z niepewnych źródeł.
• Dbałość o higienę w gospodarstwie domowym i w miejscach przygotowywania żywności (regularne czyszczenie powierzchni, chłodzenie żywności).

Kiedy zgłosić się do lekarza

• Gdy występują ciężkie objawy: upośledzone nawodnienie (suchość w ustach, mała ilość oddawanego moczu, zawroty głowy), wysoka gorączka, krwawa biegunka, uporczywe wymioty uniemożliwiające przyjmowanie płynów.
• Gdy objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni lub nasilają się.
• Jeśli choruje niemowlę, osoba starsza, kobieta w ciąży lub osoba z osłabioną odpornością — w tych grupach ryzyko powikłań jest wyższe.

W styczniu 2013 roku brytyjska Agencja Standardów Żywności ostrzegła, że dwie trzecie wszystkich surowych kurczaków kupowanych w brytyjskich sklepach było skażonych bakterią Campylobacter. Choroba ta dotyka około pół miliona osób rocznie i zabija około 100.