Planeta małp to amerykański film science fiction wydany w 1968 roku i wyreżyserowany przez Franklina J. Schaffnera. Został oparty na powieści La planète des singes napisanej przez Pierre'a Boulle'a i wydanej w 1963 roku. W filmie wystąpił Charlton Heston, a także Roddy McDowall, Kim Hunter, Maurice Evans, James Whitmore, James Daly i Linda Harrison. Film został wydany przez 20th Century Fox.

Fabuła

Film opowiada historię astronauty Georga Taylora (grany przez Charltona Hestona), którego statek kosmiczny rozbija się na nieznanej planecie. Taylor wkrótce odkrywa społeczeństwo, w którym dominującą rolę pełnią inteligentne małpy — szympanse, goryle i orangutany — natomiast ludzie są traktowani jak zwierzęta i pozbawieni praw. W miarę rozwoju akcji bohater próbuje zrozumieć zasady panującego porządku, nawiązuje nieoczekiwane kontakty i w końcu dociera do szokującego odkrycia, które przewraca jego dotychczasowe pojmowanie rzeczywistości.

Obsada i kluczowi twórcy

  • Charlton Heston — jako astronauta George Taylor
  • Roddy McDowall — jako Cornelius
  • Kim Hunter — jako Zira
  • Maurice Evans — jako Dr. Zaius
  • James Whitmore, James Daly, Linda Harrison — role drugoplanowe

Scenariusz powstał przy udziale Rod Serlinga i Michaela Wilsona, muzykę skomponował Jerry Goldsmith, a produkcją zajął się Arthur P. Jacobs. Charakterystyczne efekty charakteryzacji stworzył John Chambers.

Produkcja i realizacja

Produkcja filmu wyróżniała się innowacyjnymi rozwiązaniami w zakresie charakteryzacji aktorów — zastosowane maski i makijaż pozwoliły na wiarygodne przedstawienie inteligentnych małp na ekranie. Zdjęcia łączyły zdjęcia studyjne z plenerowymi lokacjami, a scenografia i kostiumy podkreślały dystopijny, społeczny charakter świata przedstawionego. Muzyka Jerry'ego Goldsmitha dodała filmowi mrocznej, niepokojącej atmosfery, która stała się jednym z rozpoznawalnych elementów produkcji.

Tematy i interpretacje

Planeta małp jest nie tylko przygodowym filmem science fiction, lecz także ostrą satyrą i refleksją nad kondycją ludzką. Wątki poruszane w filmie obejmują krytykę uprzedzeń i nietolerancji, konflikt między nauką a religią, obawy związane z bronią jądrową i samodestrukcją oraz analizę mechanizmów władzy i zniewolenia. Film bywa interpretowany jako komentarz do kwestii rasowych, politycznych napięć epoki i uniwersalnych pytań o tożsamość i przyszłość cywilizacji.

Odbiór i znaczenie

Po premierze obraz spotkał się z zainteresowaniem krytyków i publiczności. Chwalono oryginalną koncepcję, aktorstwo — zwłaszcza Charltona Hestona oraz role drugoplanowe — a także efekty charakteryzacji i muzykę. Z czasem film zyskał status klasyka gatunku i wywarł duży wpływ na popkulturę, stając się inspiracją dla licznych adaptacji, sequeli, serialu telewizyjnego oraz późniejszych remake'ów i rebootów.

Dziedzictwo i kontynuacje

Sukces filmu doprowadził do rozwoju franczyzy obejmującej serię sequeli wydanych w latach 1970–1973, telewizyjny serial z 1974 roku, liczne powieści, komiksy oraz remake w 2001 roku pod kierunkiem Tima Burtona. W XXI wieku pojawiła się nowa trylogia: Rise of the Planet of the Apes (2011), Dawn of the Planet of the Apes (2014) i War for the Planet of the Apes (2017), która ponownie przybliżyła tematykę konfliktu między gatunkami i etycznych dylematów związanych z inteligencją zwierząt.

Nagrody i wyróżnienia

Film został doceniony za osiągnięcia w dziedzinie charakteryzacji — John Chambers otrzymał szczególne uznanie, w tym Honorowego Oscara za wkład w rozwój sztuki charakteryzacji filmowej. Produkcja wielokrotnie pojawia się na listach najlepszych filmów science fiction i jest omawiana na kursach historii kina jako przykład udanego połączenia rozrywki i prowokującej refleksji.

Ciekawostki

  • Ostateczne zakończenie filmu (pokazanie zniszczonej Statuy Wolności) stało się jednym z najsłynniejszych twistów w historii kina i często jest cytowane lub parodiowane.
  • Makijaż aktorów był na tyle przełomowy, że przyczynił się do zwrócenia uwagi Akademii Filmowej na potrzebę uhonorowania osiągnięć w tej dziedzinie.
  • Muzyka Jerry'ego Goldsmitha do dziś bywa uznawana za jedną z najbardziej rozpoznawalnych partytur w filmie science fiction.

Planeta małp (1968) pozostaje ważnym punktem odniesienia dla twórców i widzów interesujących się kinem gatunkowym i filmami podejmującymi istotne pytania społeczne. Jego wpływ na popkulturę i kinowe opowieści o przyszłości jest widoczny do dziś.