Lowitja O'Donoghue – australijska aborygenka, liderka i założycielka ATSIC
Dr Lowitja O'Donoghue — pionierska liderka aborygeńska, założycielka ATSIC, obrończyni praw i symbol walki o równość oraz godność Aborygenów w Australii.
Dr Lowitja "Lois" O'Donoghue, AC CBE DSG (ur. 1 sierpnia 1932) to australijska Aborygenka, która pracowała jako administrator kilku organizacji Commonwealthu. Była założycielką i przewodniczącą Komisji ds. Aborygenów i Wysp Cieśniny Torresa (ATSIC). W 1984 r. została uznana za Australijczyka Roku.
Wczesne życie i tożsamość
Lowitja O'Donoghue urodziła się w 1932 roku i wychowywała się w społeczności aborygeńskiej. Jej życie i późniejsza działalność ukształtowały doświadczenia wynikające z polityk historycznych wobec rdzennych mieszkańców Australii, w tym zjawiska określanego jako "Stolen Generations". To osobiste tło uczyniło ją wyraźnym rzecznikiem praw i godności ludów Aborygeńskich i mieszkańców Wysp Cieśniny Torresa.
Edukacja i początki kariery
O'Donoghue wykształcenie zdobywała m.in. w zawodzie pielęgniarki, co dało jej praktyczne doświadczenie w opiece zdrowotnej i zrozumienie problemów zdrowotnych oraz społecznych dotykających społeczności rdzenne. Praca w sektorze zdrowia była jednym z filarów jej późniejszej działalności publicznej i administracyjnej.
Działalność publiczna i administracja
Przez całe życie zawodowe O'Donoghue łączyła pracę w służbie zdrowia z pracą administracyjną i doradczą dla rządu federalnego. Zajmowała stanowiska w instytucjach zajmujących się polityką wobec Aborygenów i Wysp Cieśniny Torresa, gdzie dążyła do poprawy warunków życia, dostępu do usług oraz możliwości samostanowienia dla społeczności rdzennej. Jej styl pracy łączył praktyczną wiedzę z umiejętnością poruszania się w strukturach administracyjnych i politycznych.
ATSIC i przywództwo
Jako założycielka i przewodnicząca Aboriginal and Torres Strait Islander Commission (ATSIC) O'Donoghue odegrała kluczową rolę w debacie o modelach reprezentacji i samorządności dla ludów rdzennych Australii. ATSIC powstała jako organ, który miał łączyć funkcje reprezentacyjne i doradcze oraz koordynować polityki rządowe wobec Aborygenów i mieszkańców Wysp Cieśniny Torresa. W swojej pracy O'Donoghue podkreślała znaczenie samostanowienia, dialogu z rządem i tworzenia programów odpowiadających rzeczywistym potrzebom społeczności.
Działalność w zakresie zdrowia, edukacji i praw człowieka
Lowitja O'Donoghue koncentrowała się na poprawie opieki zdrowotnej, edukacji oraz warunków mieszkaniowych ludów rdzennych. Angażowała się w inicjatywy mające na celu ograniczanie nierówności zdrowotnych oraz zwiększanie udziału społeczności aborygeńskich w kształtowaniu polityk, które ich dotyczą. Jej głos był ważny zarówno na forum krajowym, jak i międzynarodowym.
Nagrody, wyróżnienia i uznanie
- W 1984 r. została wyróżniona tytułem Australijczyka Roku, co przyczyniło się do szerszego rozpoznania jej pracy i kwestii rdzennych mieszkańców Australii.
- O'Donoghue otrzymała wysokie odznaczenia państwowe i zaszczyty, w tym tytuły takie jak AC i CBE, za wkład w życie publiczne i działalność społeczną.
- Jest autorką i adresatką licznych honorowych doktoratów oraz nagród przyznawanych za działalność na rzecz praw człowieka i poprawy zdrowia rdzennych społeczności.
Dziedzictwo
Imię Lowitji O'Donoghue noszą instytucje i inicjatywy promujące badania nad zdrowiem Aboriginal i Torres Strait Islander oraz działania na rzecz poprawy warunków życia tych społeczności. Jej życie i praca stały się inspiracją dla kolejnych pokoleń liderów rdzennych, aktywistek i aktywistów. O'Donoghue jest powszechnie postrzegana jako ikona walki o prawa rdzennych mieszkańców Australii, a jej podejście — łączące praktykę opieki zdrowotnej, administrację i rzecznictwo polityczne — pozostaje ważnym punktem odniesienia w debacie o sprawiedliwości społecznej.
Znaczenie współczesne
Do dziś postulat samostanowienia, równych szans i respektowania praw tradycyjnych właścicieli ziemi, które O'Donoghue promowała, są kluczowymi elementami dyskusji o przyszłości polityki wobec Aborygenów i Wysp Cieśniny Torresa. Jej praca przypomina, że długotrwałe zmiany wymagają zarówno determinacji społecznej, jak i konstruktywnej współpracy z instytucjami państwowymi.
Życie osobiste
Lowitja O'Donoghue urodziła się w Granite Downs, stacji hodowli bydła położonej przy Stuart Highway w północno-zachodniej części Australii Południowej. Jej ojciec, Tom O'Donoghue, był hodowcą bydła irlandzkiego pochodzenia. Jej matka, Lily, należała do rodzimego ludu Yankunytjatjara. Tom i Lily poznali się, gdy Tom pracował w Everard Park, innej stacji hodowli bydła w tradycyjnym kraju Jankunytjatjara. Para przeniosła się do Granite Downs, znanego Jankunytjatjarom jako Indulkana, w 1925 roku. Lowitja urodziła się tutaj około 1 sierpnia 1932 roku. Była piątym z sześciorga dzieci.
W 1934 roku członkowie Zjednoczonej Misji Aborygenów odwiedzili wspólnotę w Indulkana. Przekonali oni matkę Lowitja, że najlepiej będzie, jeśli jej dzieci będą wychowywane przez misjonarzy. W Granite Downs nie było szkoły, a oni obawiali się wychowywać swoje dzieci w tak odosobnionym miejscu. Przeprowadzili się z dziećmi do Oodnadatta i zabrali je do misji, która była prowadzona przez Kościół Baptystów. Lowitja została ochrzczona w misji przez pastora. Została zabrana na naukę do Colebrook Children's Home, aborygeńskiej szkoły prowadzonej przez misję w Quorn. Zaczęła się tam uczyć w wieku trzech lat.
Lowitja miała dwa lata, kiedy została usunięta od matki. Po tym, jak została zabrana, nie widziała swojej matki przez 33 lata. W tym czasie jej matka nie wiedziała, gdzie zostały zabrane jej dzieci. Pomimo tego, Lowitja nie identyfikowała się jako członek Skradzionych Pokoleń. Później stwierdziła, że w jej osobistej sprawie woli słowo "usunięta" niż "skradziona". Powiedziała, że była szczęśliwa mieszkając w Colebrooke i że otrzymała dobre wykształcenie zarówno tam, jak i w szkole podstawowej w Quorn. Jednak to właśnie tego rodzaju praktykom asymilacyjnym Kościołów Lowitja i wiele innych osób starało się położyć kres.
W 1944 r. Colebrook Home został przeniesiony do Eden Hills na południu Adelajdy z powodu bardzo poważnych niedoborów wody. Dzięki temu Lowitja mogła uczęszczać do Unley High School, lokalnej szkoły publicznej.
W 1979 r. Lowitja wyszła za mąż za Gordona Smarta, pracownika służby zdrowia w Szpitalu Repatriacyjnym. Po raz pierwszy spotkała go w 1964 roku. Zmarł w 1991 roku i został pochowany w Quorn.
Kariera w pielęgniarstwie
Od 1950 do 1953 roku O'Donoghue pracował jako pomocnik pielęgniarski w Victor Harbor. Mały, lokalny szpital nie prowadził kursów szkoleniowych. Z pomocą matrony, Lowitja złożyła podanie o przyjęcie na studia pielęgniarskie w Adelajdzie. Królewski Szpital Adelajdy początkowo odrzucił jej podanie, ale wkrótce potem zaproponowano jej pracę jako pielęgniarce-studentce w 1954 roku. Uzyskała dyplom pielęgniarki i pracowała w Royal Adelaide Hospital do 1961 roku.
Spędziła czas jako pielęgniarka w Kościele Baptystów pracując w Assam, w północnych Indiach. Zastępowała misjonarki, które brały urlop w Australii. Ze względu na zbliżającą się wojnę chińsko-indyjską, rząd australijski doradził jej ewakuację do Kalkuty, skąd wróciła do Australii.
Służba publiczna
Po powrocie w 1962 r. pracowała jako Aboriginal Liaison Officer w południowoaustralijskim Departamencie Edukacji. Później przeniosła się do stanowego Departamentu Spraw Aborygenów. Pracowała tam jako Welfare Officer, pracując głównie na północy stanu, w tym w Coober Pedy.
W 1967 roku Lowitja dołączyła do nowo utworzonego Commonwealth Department of Aboriginal Affairs, który był odpowiedzialny za opiekę społeczną nad Aborygenami w całej Australii. Pracowała w biurze departamentu w Adelajdzie. Po ośmiu latach została dyrektorem biura departamentu w Południowej Australii. Była odpowiedzialna za wdrażanie krajowej polityki pomocy społecznej dla Aborygenów w Australii Południowej. Po krótkim czasie odeszła ze służby publicznej.
Lowitja była przewodniczącą Narodowego Kongresu Aborygenów przez krótki czas na początku lat 80-tych. Później została mianowana przewodniczącą Komisji Rozwoju Aborygenów. W 1990 r. została przewodniczącą nowo utworzonej Komisji ds. Aborygenów i Wysp Cieśniny Torresa (ATSIC). W 1991 r., wraz z Alfem Bamblettem i Stevem Gordonem, została pierwszą osobą pochodzenia aborygeńskiego, która uczestniczyła w posiedzeniu gabinetu. W grudniu 1992 r. została pierwszym australijskim Aborygenem, który przemawiał na forum Zgromadzenia Ogólnego Narodów Zjednoczonych. Pozostała przewodniczącą ATSIC do 1996 roku. Została zastąpiona przez Gatjila Djerrkura, który był uważany przez rząd Howarda za bardziej umiarkowanego.
Wyróżnienia i nagrody
W 1976 r. O'Donoghue była pierwszą Aborygenką, która została przyjęta do nowego Orderu Australii. Odznaczenie to było wyrazem uznania dla jej pracy w dziedzinie opieki społecznej. W 1983 roku została mianowana Komandorem Orderu Imperium Brytyjskiego. W 1984 r. otrzymała tytuł Australijczyka Roku za pracę na rzecz poprawy dobrobytu rdzennych Australijczyków. W 1999 r. została odznaczona Orderem Australii (AC). O'Donoghue została przyjęta do Orderu Olimpijskiego w 2000 roku. W 2005 roku została odznaczona przez papieża Jana Pawła II Orderem Świętego Grzegorza Wielkiego.
O'Donoghue otrzymała doktoraty honoris causa od Uniwersytetu Murdoch, Uniwersytetu Południowej Australii, Australijskiego Uniwersytetu Narodowego, Queensland University of Technology i Flinders University. W 2000 r. została honorowym profesorem na Uniwersytecie Flinders.
Przeszukaj encyklopedię