Damien Steven Hirst (ur. 7 czerwca 1965) jest angielskim artystą współczesnym, jednym z najbardziej rozpoznawalnych przedstawicieli grupy Young British Artists (YBAs). YBAs zyskali międzynarodową sławę w latach 90. XX wieku dzięki kontrowersyjnym wystawom i prowokacyjnym pracom. Hirst jest również jednym z najbogatszych żyjących brytyjskich artystów — w 2010 roku Sunday Times oszacował jego majątek na 215 milionów funtów. W latach 90. Hirst współpracował z wpływowym kolekcjonerem Charlesem Saatchim; ich stosunki ostatecznie ochłodziły się i przyjaźń zakończyła się w 2003 roku.

Wczesne życie i edukacja

Hirst urodził się w Bristolu i wychowywał w Leeds. Studiował sztuki piękne na Goldsmiths College w Londynie, gdzie w 1988 roku współorganizował przełomową wystawę Freeze, która pomogła wypromować wielu późniejszych YBAs. Ukończył Goldsmiths w 1989 roku. Już od początku swojej kariery interesował się tematami życia, śmierci, religii i nauki oraz sposobem, w jaki sztuka może prowokować publiczną debatę.

Dzieła i charakterystyczne serie

Motyw śmierci i ulotności bytu jest centralny w twórczości Hirsta. Stał się szeroko znany z serii prac, w których martwe zwierzęta są konserwowane w formaldehydzie — przykłady to owca, krowa czy rekin. Najsłynniejszym takim dziełem jest Fizyczna niemożność śmierci w umyśle kogoś żywego (1991), przedstawiające rekina tygrysiego zanurzonego w formaldehydzie i wystawionego w przezroczystej gablocie. Inne znane prace to A Thousand Years (kompozycja z głową krowy, larwami i muchami) oraz Mother and Child (Divided) — krowa i cielę przecięte i zachowane w formadehydzie.

Hirst jest także autorem serii spin paintings — obrazów powstających na obracającym się płótnie, oraz tzw. „obrazy punktowe” (spot paintings) — rzędy kolorowych kółek wykonywane przez jego asystentów według zaprojektowanego przez artystę wzoru. W swojej twórczości eksperymentował również z gabinetami aptekarskimi, rzeźbą i instalacją, a jednym z najbardziej dyskutowanych jego projektów jest czaszka wysadzana diamentami For the Love of God (2007).

Aukcja w Sotheby's i sukces komercyjny

We wrześniu 2008 roku Hirst zdecydował się sprzedać wszystkie dzieła z nowej wystawy bezpośrednio na aukcji — wyjątkowo jednocześnie i bez pośrednictwa galerii — podczas aukcji w Sotheby's. To pierwszy przypadek, by żyjący artysta wystawił na aukcję całą nową kolekcję tego typu. Aukcja przyniosła 111 milionów funtów (około 198 milionów dolarów), co było rekordowym wynikiem dla pojedynczego artysty. W trakcie kariery Hirst ustanawiał i pobijał własne rekordy cenowe — jednym z przykładów jest Złoty Cielec, zwierzę z 18‑karatowymi złotymi rogami i kopytami, zachowane w formaldehydzie, które osiągnęło cenę 10,3 mln funtów.

Kontrowersje, krytyka i spory prawne

Hirst od początku budził silne emocje i skrajne opinie. Do najczęściej poruszanych zarzutów należą: wykorzystywanie martwych zwierząt (co prowadziło do protestów obrońców praw zwierząt), powszechne zatrudnianie asystentów do wykonania prac (co wywołało debatę o autorstwie w sztuce współczesnej) oraz komercjalizacja sztuki. Od 1999 roku niektóre jego prace były oskarżane o plagiat. Wykryto, że rzeźba Hymn była ściśle oparta na projekcie zabawki dziecięcej; pierwotny twórca wytoczył mu pozew, a sprawa zakończyła się ugodą pozasądową. Hirst był również krytykowany za spektakularne akcje sprzedażowe i wycenę dzieł, które dla niektórych miały charakter bardziej biznesowy niż artystyczny.

Wpływ i znaczenie

Pomimo krytyki Hirst pozostaje jedną z kluczowych postaci współczesnej sztuki brytyjskiej. W 1995 roku otrzymał prestiżową nagrodę Turner Prize, co potwierdziło jego znaczenie w środowisku artystycznym. Jego prace stały się punktem odniesienia w dyskusjach o granicach sztuki, roli artysty oraz relacji między sztuką a rynkiem. Hirst wywarł wpływ na młodsze pokolenia artystów i przyczynił się do popularyzacji sztuki konceptualnej i instalacyjnej na świecie.

Jego kariera ilustruje napięcie między prowokacją a sukcesem komercyjnym, między artystyczną innowacją a krytyką etyczną. Niezależnie od ocen, Damien Hirst pozostaje postacią, której prace i działania wciąż generują debatę i zainteresowanie publiczne.