Egipska rewolucja 2011 — definicja, przyczyny i skutki

Przeczytaj analizę Egipskiej Rewolucji 2011: przyczyny, przebieg, represje, skutki polityczne i społeczne oraz rola mediów społecznościowych.

Definicja i krótki opis: Egipska rewolucja 2011 r. (często nazywana także „Dniem Gniewu” lub „Dniem Buntów”) to fala masowych protestów i zamieszek, które rozpoczęły się 25 stycznia 2011 roku w Egipcie odbyło. Ruch ten był częścią szerszej „Wiosny Arabskiej” i miał na celu obalenie długo rządzącego prezydenta Hosniego Mubaraka, zmianę systemu politycznego oraz poprawę warunków społeczno‑gospodarczych.

Przyczyny protestów: Protesty miały wielowymiarowe źródła. Jako bezpośrednią inspirację wymienia się powstanie w Tunezji doszło do, zwłaszcza samospalenie Mohameda Bouaziziego. W Egipcie narastało niezadowolenie związane z:

• brutalnością i bezkarnością policji oraz obowiązującym od dziesięcioleci stanem wyjątkowym,
• brakiem wolnych i uczciwych wyborów oraz korupcją w aparacie państwowym,
• ograniczeniami wolności słowa i represjami wobec aktywistów,
• wysokim bezrobociem, niskimi płacami, brakiem mieszkań i rosnącymi cenami żywności,
• rosnącym poczuciem społecznego wykluczenia i brakiem perspektyw wśród młodych ludzi.

Aktywiści i organizacja protestów: Protesty były organizowane przez grupy opozycyjne i aktywistów (między innymi aktywiści, ruchy młodzieżowe jak „April 6”), a także przez związki zawodowe i zwykłych obywateli. Jedną z postaci kojarzonych z próbą przejęcia roli przywódczej był Mohamed ElBaradei. W działaniach mobilizacyjnych ważną rolę odegrały media społecznościowe oraz platformy internetowe.

Przebieg i środki rządowe: Protesty rozpoczęły się 25 stycznia 2011 i w krótkim czasie rozlały się na Kair, Aleksandrię, Suez, Ismailiya i inne miasta. Pierwszego dnia rząd cenzurował większość mediów i próbował zablokować dostęp do serwisów społecznościowych. 28 stycznia nastąpił krajowy „blackout” internetu i usług telefonii komórkowej (Internetu, telefonu komórkowego), chociaż usługi komórkowe częściowo wróciły następnego ranka.

W pierwszych dniach protestów władze aresztowały około 1 000 osób; do 29 stycznia odnotowano co najmniej 1 030 rannych i co najmniej 53 ofiary śmiertelne. Dokładne liczby ofiar w całym okresie fali protestów różnią się w zależności od źródeł — niektóre organizacje podawały, że w całym okresie konfliktów zginęło od kilkudziesięciu do kiluset osób, a tysiące zostały ranne.

Represje i środki bezpieczeństwa: Rząd stosował coraz ostrzejsze metody tłumienia protestów: siły policyjne używały tarcz, gumowych kul, pałek, armatek wodnych i gazu łzawiącego, a zdarzały się też przypadki użycia ostrej amunicji. Wprowadzono także godzinę policyjną. W uzasadnieniu władze twierdziły, że działania te są potrzebne do przywrócenia porządku i powstrzymania rzekomego wzrostu wpływów islamskich fundamentalistów.

Rola internetu i mediów społecznościowych: Globalne zainteresowanie protestami zwiększyło się częściowo dzięki platformom takim jak Twitter, Facebook i YouTube. Aktywiści wykorzystywali je do koordynacji działań, dokumentowania wydarzeń i informowania świata. W reakcji rząd ograniczał dostęp do tych środków komunikacji.

Rezultat natychmiastowy: W dniu 11 lutego 2011 r. Hosni Mubarak złożył rezygnację z prezydentury, a władzę przejęła tymczasowo Rada Najwyższa Sił Zbrojnych (SCAF). W kolejnych miesiącach rozpoczęły się procesy wobec przedstawicieli starego reżimu. W dniu 24 maja 2011 nakazano mu stawić się przed sądem pod zarzutem umyślnego zabójstwa pokojowych demonstrantów. Mubarak został w 2012 r. skazany na karę dożywotniego więzienia; wyrok ten był następnie zaskarżany i doprowadził do ponownych procesów — w 2017 r. Mubarak został ostatecznie uniewinniony i zwolniony. Zmarł w 2020 r.

Dalsze skutki polityczne i społeczne: Rewolucja doprowadziła do głębokich, choć niejednoznacznych zmian:

• Krótko‑ i średnioterminowo: rozpad monopolu władzy Mubaraka, częściowa liberalizacja życia politycznego, wybory parlamentarne oraz prezydenckie; w czerwcu 2012 wybrano pierwszego cywilnego prezydenta po Mubaraku — Mohameda Morsiego (z Bractwa Muzułmańskiego).
• W dłuższej perspektywie: polityczna niestabilność i podziały — w lipcu 2013 armia na czele z Abdel Fattahem al‑Sisym przeprowadziła odsunięcie Morskiego od władzy; w 2014 r. al‑Sisi został wybrany prezydentem. Od tego czasu nastąpił wzrost represji wobec przeciwników politycznych, ograniczenia prawa do protestu i osłabienie niezależnych instytucji.
• Gospodarka ucierpiała — spadek turystyki, inwestycji i wzrost bezrobocia, co pogłębiło problemy społeczne.
• Procedury rozliczeń i powolna reforma wymiaru sprawiedliwości: część funkcjonariuszy starego reżimu stanęła przed sądem, ale wiele kontroli instytucjonalnych pozostało nienaruszonych lub zostało odtworzonych w innej formie.

Znaczenie i pamięć społeczna: Protesty z 2011 r. zostały opisane jako „bezprecedensowe” w nowożytnej historii Egiptu — po raz pierwszy w takiej skali Egipcjanie z różnych środowisk połączyli siły w celu masowego sprzeciwu wobec władzy. Rewolucja zmieniła świadomość polityczną społeczeństwa, choć jej długofalowe efekty w postaci trwałej demokracji pozostają ograniczone.

Podsumowanie: Egipska rewolucja 2011 była determinującym wydarzeniem XXI wieku w Egipcie: obaliła długoletnie rządy Mubaraka, otworzyła okres nadziei na demokratyzację, ale również zapoczątkowała serię zawirowań politycznych i represji, których skutki gospodarcze i społeczne odczuwa się do dziś.

Pytania i odpowiedzi

P: Jak nazywa się również rewolucja w Egipcie w 2011 roku?

P: Kiedy rozpoczęły się protesty?

P: Co się działo przed rozpoczęciem demonstracji?

P: Przeciwko czemu ludzie demonstrowali i protestowali?

P: W jaki sposób rząd próbował ograniczyć protesty?

P: W jaki sposób media społecznościowe pomogły rozpowszechnić informacje o tym, co działo się podczas protestów?

P: Co się stało 11 lutego 2011 roku?

Szukaj według litery