Muhammad Hosni Said Mubarak (po arabsku: محمد حسنى سيد مبارك; 4 maja 1928 r. - 25 lutego 2020 r.), powszechnie znany jako Hosni Mubarak (حسنى مبارك), był egipskim politykiem i wojskowym, który pełnił funkcję prezydenta Egiptu od 14 października 1981 r. do 11 lutego 2011 r. Jego prawie trzydziestoletnia prezydencja uczyniła go najdłużej urzędującym władcą Egiptu od czasów Muhammada Ali Pashy.

Młodość i kariera wojskowa

Mubarak urodził się 4 maja 1928 roku. Ukończył Akademię Sił Powietrznych, po czym zrobił karierę w egipskich siłach powietrznych, gdzie awansował do stopnia marszałka lotnictwa. W trakcie służby wojskowej zajmował różne stanowiska dowódcze i reprezentował Egipt przy misjach międzynarodowych. Jego doświadczenie wojskowe i bliskie związki z aparatem bezpieczeństwa przyczyniły się do nominacji na stanowisko wiceprezydenta Republiki Egiptu.

Droga do prezydentury

Mubarak został wiceprezydentem po awansie w strukturach Sił Powietrznych. Po zamordowaniu prezydenta Anwara Sadata 6 października 1981 r. Mubarak przejął urząd prezydenta i formalnie objął władzę 14 października 1981 r. Jako prezydent kontynuował politykę stabilizacji i zachowania pokoju z Izraelem, która zapoczątkowana została przez wcześniejsze władze.

Polityka wewnętrzna i gospodarcza

Na mocy konstytucji Egiptu z 1971 roku Mubarak sprawował silną kontrolę nad krajem. W praktyce rządy charakteryzowały się centralizacją władzy, długotrwałym obowiązywaniem stanu wyjątkowego (umożliwiającego szerokie uprawnienia służb bezpieczeństwa) oraz ograniczeniami wobec opozycji politycznej i niezależnych mediów. Wielu krytyków uważało go za dyktatora.

W sferze gospodarczej Mubarak kontynuował politykę otwarcia i prywatyzacji zapoczątkowaną wcześniej, co doprowadziło do wzrostu niektórych wskaźników makroekonomicznych i napływu inwestycji. Jednocześnie reformy te często były krytykowane za faworyzowanie bliskich reżimowi biznesmenów, zwiększanie nierówności społecznych oraz za korupcję i nepotyzm, szczególnie wokół osób związanych z rządzącą Narodowo-Demokratyczną Partią.

Polityka zagraniczna

Mubarak był uznawany za jednego z najważniejszych przywódców regionu. Podtrzymywał sojusze i partnerstwa strategiczne, zwłaszcza z państwami zachodnimi, w tym ze Stanami Zjednoczonymi. Egipt pod jego rządami utrzymywał porozumienia pokojowe i odgrywał istotną rolę w dyplomacji regionalnej.

Wybory i opozycja

W 2005 roku Mubarak zwołał wybory prezydenckie, w których po raz pierwszy wprowadzone zostały elementy konkurencji wielopartyjnej. Oficjalnie wybory wygrał z dużą przewagą, jednak opozycja i obserwatorzy międzynarodowi zarzucali manipulacje, ograniczenia wolności zgromadzeń i nadużycia administracyjne, wskazując, że wyniki faworyzowały urzędującego prezydenta.

Krytyka i prawa człowieka

Za rządów Mubaraka nasiliły się zarzuty o łamanie praw człowieka: ograniczenia wolności słowa, zatrzymania bez wyroku, stosowanie tortur w aresztach oraz represje wobec działaczy politycznych i dziennikarzy. Stan wyjątkowy obowiązujący przez większość jego rządów dawał służbom szerokie uprawnienia, co również budziło sprzeciw organizacji broniących praw człowieka.

Arabska Wiosna i obalenie

Na początku 2011 roku, podczas Arabskiej Wiosny Ludów, miały miejsce ogromne protesty przeciwko jego rządowi. Demonstracje, które rozpoczęły się w styczniu 2011 r. (m.in. 25 stycznia — tak zwany „Dzień Rewolucji”), szybko przybrały masowy charakter, domagając się końca korupcji, upadku reżimu i poprawy warunków życia. Wobec nasilających się protestów i presji społecznej Mubarak podał się do dymisji 11 lutego 2011 r. i przekazał władzę siłom zbrojnym. Zapowiedziano, że odbędą się wybory do nowego rządu.

Procesy, skazania i apelacje

W wyniku rewolucji Mubarak został postawiony przed sądem. W dniu 2 czerwca 2012 r. Mubarak został skazany na karę dożywotniego więzienia za nakazanie strzelania do protestujących w czasie obalającej go rewolucji. Wyrok ten spotkał się z mieszanymi reakcjami społecznymi i prawnymi.

W dniu 13 stycznia 2013 r. egipski sąd kasacyjny uchylił wyrok Mubaraka i zarządził ponowne rozpatrzenie sprawy. Po ponownym procesie Mubarak i jego synowie zostali 9 maja 2015 r. skazani za korupcję i otrzymali wyroki więzienia; Mubarak przebywał wówczas w szpitalu wojskowym, a jego synowie byli tymczasowo zatrzymani i później zwolnieni. W dniu 2 marca 2017 r. Sąd Kasacyjny uniewinnił Mubaraka od niektórych zarzutów, co umożliwiło jego zwolnienie — Mubarak opuścił zakład karny 24 marca 2017 r.

Życie prywatne

Mubarak był żonaty z Suzanne Mubarak, która jako pierwsza dama angażowała się w projekty społeczne i charytatywne. Miał dwóch synów, Alaa i Gamal, z których Gamal był postrzegany jako osoba potencjalnie przygotowywana do przejęcia władzy, co wywoływało dodatkowe kontrowersje i oskarżenia o dynastyzację władzy.

Śmierć i spuścizna

Zmarł 25 lutego 2020 roku w kairskim szpitalu po operacji, w wieku 91 lat. Jego śmierć zakończyła długi i skomplikowany rozdział w historii współczesnego Egiptu. Ocena spuścizny Mubaraka pozostaje podzielona: niektórzy przypominają stabilność i rolę Egiptu w polityce regionalnej, inni wskazują na autorytarny charakter rządów, naruszenia praw człowieka i korupcję.

Ocena historyczna

Hosni Mubarak pozostaje postacią kontrowersyjną. Jego długie rządy miały istotny wpływ na polityczny pejzaż Bliskiego Wschodu i kształt życia politycznego w Egipcie przez trzy dekady. Debata nad jego rolą w historii kraju obejmuje zarówno polityczne osiągnięcia i utrzymanie porządku, jak i odpowiedzialność za represje, brak reform demokratycznych i przypadki nadużyć władzy.