Taniec pląsów jest specjalnym tańcem w kształcie „figury ósemki”, który pszczoła miodna wykonuje w swoim ulu. W ten sposób robotnica informuje pozostałe, gdzie znalazła nektar lub inne źródła pokarmu. O odkryciu tej formy komunikacji poinformował austriacki etolog Karl von Frisch, za co został w 1973 roku uhonorowany Nagrodą Nobla.
Jak taniec przekazuje kierunek i odległość?
Taniec jest formą komunikacji dla pszczół i przekazuje innym robotnicom precyzyjne informacje o kierunku i odległości do kwiatów, które zawierają nektar lub pyłek, a czasem także o źródłach wody. Kluczowy element to tzw. „waggle run” — prosty, drgający odcinek biegu w środku ósemki. Kąt tego odcinka względem pionu na pionowej plastrze odpowiada kątowi między kierunkiem do źródła pokarmu a kierunkiem Słońca na niebie. Innymi słowy: jeżeli robotnica biegnie prosto w górę (w kierunku pionu), oznacza to, że źródło leży w kierunku Słońca; jeśli kąt jest odchylony w prawo o np. 30° — to tyle samo odchylenia mają poszukać pszczoły względem pozycji Słońca.
Odległość do źródła jest kodowana przez długość i czas trwania waggle run. Im dłuższy i dłużej trwający jest ten etap tańca, tym dalej znajduje się miejsce zbioru. Ponadto liczba powtórzeń tańca i jego intensywność informują o opłacalności źródła — silniejszy, częściej powtarzany taniec zwykle oznacza bogatsze źródło.
Mechanizmy sensoryczne i korekty kompasu słonecznego
Pszczoły używają kompasu słonecznego oraz wzrokowych informacji o polaryzacji światła, by wyznaczyć kąt względem Słońca także przy zachmurzeniu. Mają wewnętrzny zegar, dzięki któremu potrafią korygować zmianę położenia Słońca w ciągu dnia — dzięki temu sygnał kierunkowy pozostaje poprawny nawet kilka godzin po powrocie robotnicy do ula. Informacje z tańca uzupełniane są przez sygnały mechaniczne: drgania ciała tancerki, dźwięki skrzydeł i wibracje przekazywane przez plaster, które obserwatorzy (inne robotnice) odbierają przez czułki i ciało.
Ważnym uzupełnieniem przekazu są zapachy: powracająca zbieraczka często niesie na sobie aromaty kwiatów i kropelki nektaru, które pomagają rekrutom odnaleźć właściwe miejsce i rozpoznać rodzaj roślin. Po dotarciu w rejonie wskazanym przez taniec pszczoły szukają źródła według zapachu — sam taniec prowadzi do miejsca, ale nie wskazuje dokładnej lokalizacji pojedynczego kwiatu.
Różne „dialekty” i odmiany tańca
Kiedyś wyróżniano dwa odrębne tańce „rekrutacyjne” — „tańce okrągłe” (dla źródeł bardzo bliskich) i „tańce machające” (waggle) dla źródeł dalszych. Obecnie wiadomo, że taniec okrągły to w istocie wariant tańca wagowego z bardzo krótkim waggle run — różnice są więc bardziej ciągłe niż binarne. Istnieją też tzw. „dialekty” tańca: sposób kodowania odległości może się nieco różnić pomiędzy populacjami pszczół z różnych regionów.
Znaczenie dla ula i badania naukowe
Taniec wagowy służy pszczołom do nakłaniania innych do pomocy w zbieraniu zasobów do ula. Dzięki tej formie komunikacji kolonia efektywnie eksploatuje obfite źródła pokarmu, co zwiększa jej szanse przetrwania. Odkrycia von Frischa i późniejsze badania (m.in. eksperymenty z punktami karmienia, obserwacje na plastrach, analizy akustyczne i wibracyjne) znacząco poszerzyły wiedzę o złożoności zachowań komunikacyjnych u owadów.
Podsumowując: taniec wagowy to złożony system przekazywania informacji o kierunku i odległości do zasobów, oparty na kombinacji ruchu (kątów i czasu), sygnałów mechanicznych i chemicznych. Dzięki niemu pszczoły potrafią współpracować jako dobrze zorganizowana społeczność, szybko i precyzyjnie reagując na zmiany w otoczeniu.
