Nasieniowód (ductus deferens): budowa, funkcje i znaczenie w układzie rozrodczym

Nasieniowód (ductus deferens) — budowa, funkcje i rola w układzie rozrodczym: przystępny przewodnik o anatomii, mechanizmie transportu plemników i znaczeniu zdrowotnym.

Nasieniowód (lub ductus deferens) jest przewodem znajdującym się w ciele mężczyzny. Występuje również u innych samców kręgowców. Jego podstawową funkcją jest przenoszenie plemników z jąder w kierunku penisa, a dokładniej z najądrza do przewodów wytryskowych.

Budowa anatomiczna

Istnieją dwa nasieniowody — lewy i prawy. Są to cienkie rurki otoczone grubą warstwą mięśni gładkich, które nadają im charakterystyczną zdolność do silnych skurczów. Długość jednego nasieniowodu po rozwinięciu wynosi około 30 cm. Bieg anatomiczny można opisać w kilku odcinkach:

• część ogonowa najądrza – początek nasieniowodu,
• odcinek mosznowy i pachwinowy – droga przez kanał pachwinowy do jamy brzusznej,
• odcinek miedniczny – bieg w miednicy mniejszej w kierunku pęcherzyków nasiennych,
• ampułka nasieniowodu (ampulla) – rozszerzenie przed połączeniem z przewodem pęcherzyka nasiennego,
• przewód wytryskowy – krótki odcinek połączenia z układem wydalniczym i cewką moczową.

Ściana nasieniowodu ma charakterystyczną budowę warstwową: błonę śluzową z komórkami nabłonka (pseudowarstwowy walcowaty nabłonek z komórkami podstawowymi), bardzo grubą warstwę mięśniową (wewnętrzną podłużną, środkową okrężną i zewnętrzną podłużną) oraz błonę zewnętrzną. Dzięki temu mięśniowa warstwa może wykonać szybkie i silne skurcze.

Funkcje

• Transport plemników: podczas ejakulacji skurcze mięśni gładkich w ścianie nasieniowodów popychają plemniki w kierunku penisa. W trakcie wytrysku mięsień gładki w ścianie nasieniowodów kurczy się, co wypycha nasienie.
• Magazynowanie i przesuwanie: nasieniowód może krótkotrwale magazynować plemniki i ułatwia ich przemieszczanie w odpowiednim momencie.
• Współpraca z gruczołami płciowymi: plemniki przechodzą z nasieniowodów do cewki moczowej, a w tym samym czasie wydzieliny pęcherzyków nasiennych i gruczołu krokowego mieszają się z plemnikami, tworząc nasienie.

Unaczynienie i unerwienie

Unaczynienie nasieniowodu pochodzi głównie z tętnic odgałęziających się od tętnicy pęcherzowej dolnej i tętnicy nasieniowodowej. Unerwienie to głównie włókna współczulne pochodzące z splotu podbrzusznego dolnego, które kontrolują skurcze mięśni gładkich i tym samym ejakulację.

Znaczenie kliniczne

• Wazektomia – planowe przecięcie, podwiązanie lub podwiązanie części nasieniowodów w celu stałej antykoncepcji męskiej. Po wazektomii plemniki nie mogą dotrzeć do nasienia, co powoduje bezpłodność, choć sekrety gruczołów płciowych nadal są wydzielane.
• Wrodzone nieobecności – w niektórych schorzeniach genetycznych, np. w zespole mukowiscydozy (mutacje genu CFTR), może występować wrodzony dwustronny brak nasieniowodów (CBAVD), co prowadzi do niepłodności.
• Zablokowania i zapalenia – urazy, zakażenia (np. powikłania zapalenia najądrza) lub zmiany zapalne mogą doprowadzić do niedrożności nasieniowodów i azoospermii (braku plemników w nasieniu).
• Operacje naprawcze – istnieją procedury (np. rewazektomia, rekonstrukcja przewodów wytryskowych), które w pewnych przypadkach mogą przywrócić drożność i płodność.

Embriologia i funkcje u zwierząt

Nasieniowód rozwija się z przewodu nerkotwórczego (przewodu mosznowo-nerkowego, tzw. przewodu Wolffa) w okresie embrionalnym. U innych samców kręgowców jego rola jest analogiczna—transport plemników z narządów, gdzie są wytwarzane lub magazynowane, w kierunku narządów kopulacyjnych.

Podsumowanie

Nasieniowód to parzysty przewód o długości około 30 cm, silnie umięśniony, który odgrywa kluczową rolę w transporcie i krótkotrwałym magazynowaniu plemników oraz w mechanizmie ejakulacji. Znajomość jego budowy i funkcji jest istotna zarówno w kontekście leczenia niepłodności, jak i planowania zabiegów antykoncepcyjnych takich jak wazektomia.

Szukaj według litery