United States v. Windsor (2013) — przełomowy wyrok o DOMA i prawach LGBT

Tło sprawy

Chodziło o sekcję 3 ustawy o obronie małżeństwa (DOMA) z 1996 roku, która definiowała „małżeństwo” dla prawa federalnego jako związek jednego mężczyzny i jednej kobiety. W praktyce oznaczało to, że małżeństwa par tej samej płci uznawane przez poszczególne państwa nie były traktowane jako małżeństwa przez rząd federalny, co pozbawiało je licznych uprawnień i świadczeń.

Fakty sprawy

Podstawą powództwa był spór o prawo do świadczeń dla osób tej samej płci pozostających w związku małżeńskim. Edith Windsor i Thea Spyer, para tej samej płci mieszkająca w Nowym Jorku, zawarły małżeństwo w Kanadzie w 2007 roku. Po śmierci Spyer w 2009 roku Windsor odziedziczyła po niej majątek. Zgodnie z przepisami federalnymi wdowy i wdowcy mogli być zwolnieni z podatku od spadków, ale sekcja 3 DOMA uniemożliwiała Windsor skorzystanie z tego zwolnienia, ponieważ federalny rząd nie uznawał jej małżeństwa. Wewnętrzny Urząd Skarbowy (IRS) zażądał od Windsor zapłaty 363.053$ podatku spadkowego; Windsor zapłaciła podatek i później wniosła pozew o zwrot.

Przebieg sądowy i orzeczenie Sądu Najwyższego

Po odrzuceniu roszczeń przez IRS sprawa trafiła do sądów federalnych, a ostatecznie do Sądu Najwyższego. Sąd Najwyższy orzekł głosami 5–4, że sekcja 3 DOMA jest niezgodna z konstytucją. Opinię większości napisał sędzia Anthony Kennedy. Sąd uznał, że odmowa uznania dla celów federalnych małżeństw zawartych przez pary tej samej płci narusza klauzulę należytego procesu zawartą w piątej poprawce, ponieważ pozbawia małżonków tej samej płci takich samych praw i przywilejów, jakie przysługują parom heteroseksualnym, oraz stygmatyzuje ich związki.

Uzasadnienie i ograniczenia orzeczenia

W swojej argumentacji Sąd koncentrował się zarówno na skutkach praktycznych sekcji 3 DOMA (pozbawienie licznych federalnych świadczeń i ulg), jak i na godności i równości osób tworzących związki małżeńskie. Orzeczenie nie zalegalizowało jednak małżeństw osób tej samej płci w całym kraju — nie uchyliło sekcji 2 DOMA ani nie nakazało wszystkim stanom uznania takich małżeństw. Zamiast tego wyeliminowało federalną barierę, dzięki czemu rząd federalny musiał uznawać małżeństwa zawarte zgodnie z prawem danego stanu.

Skutki praktyczne

• Osoby w małżeństwach jednopłciowych zaczęły otrzymywać federalne korzyści i świadczenia dotychczas zarezerwowane dla małżeństw heteroseksualnych — m.in. w zakresie podatków, zabezpieczenia społecznego, imigracji, ubezpieczeń zdrowotnych, emerytur i świadczeń dla weteranów.
• W praktyce wyrok przyspieszył zmianę stanowisk wielu agencji federalnych, które wdrożyły procedury rozpoznawania takich małżeństw.
• Orzeczenie było ważnym krokiem w serii spraw dotyczących praw osób LGBT i położyło grunt pod późniejsze rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w sprawie Obergefell v. Hodges (2015), które przyznało prawo do zawierania małżeństw tej samej płci w całych Stanach Zjednoczonych.

Znaczenie symboliczne

Sprawa miała także duże znaczenie symboliczne — Edith Windsor stała się rozpoznawalną postacią w walce o prawa LGBT. Po wygranej Windsor magazyn Time uznał ją za trzecią najbardziej wpływową osobę roku w 2013 roku. Wyrok ten był szeroko komentowany jako przełomowy moment w dążeniu do równości małżeńskiej w USA oraz jako przykład tego, jak interpretacja konstytucji może wpływać na prawa mniejszości.