Alfabet turecki w formie łacińskiej to system zapisu współczesnego języka tureckiego, przyjęty formalnie na początku XX wieku. Zastąpił dotychczasowy zapis oparty na alfabecie arabskim i został przystosowany do fonetycznego zapisu tureckiej wymowy. Więcej informacji o języku można znaleźć na stronie poświęconej językowi tureckiemu.

Podstawowe cechy

Alfabet turecki oparto na alfabecie łacińskim, ale wprowadzono dodatkowe znaki diakrytyczne oraz usunięto litery nieprzydatne dla tureckiej fonologii. System ten ma 29 liter i w dużym stopniu odzwierciedla zasadę jeden znak — jeden dźwięk, co ułatwia naukę czytania i pisania. Podstawą jego konstrukcji była adaptacja alfabetu łacińskiego z odpowiednimi modyfikacjami.

Alfabet i podział

W tureckim alfabecie występuje 29 liter. Oto pełna kolejność znaków:

  1. A
  2. B
  3. C
  4. Ç
  5. D
  6. E
  7. F
  8. G
  9. Ğ
  10. H
  11. I
  12. İ
  13. J
  14. K
  15. L
  16. M
  17. N
  18. O
  19. Ö
  20. P
  21. R
  22. S
  23. Ş
  24. T
  25. U
  26. Ü
  27. V
  28. Y
  29. Z

Samogłoski: A, E, I, İ, O, Ö, U, Ü. Spółgłoski: pozostałe 21 liter. Alfabet nie zawiera angielskich liter Q, W i X, które pojawiają się wyłącznie w zapisie nazw własnych lub zapożyczeń.

Specyficzne znaki i zasady

Charakterystyczne dla tureckiego są litery z diakrytykami: Ç (cz), Ş (sz), Ö, Ü (samogłoski zaokrąglone), oraz miękka G oznaczona jako Ğ. Ważną cechą jest rozróżnienie liter I (bez kropki) i İ (z kropką): w tureckim istnieje zarówno mała ı (bez kropki), jak i mała i (z kropką). Zasada wielkich liter działa tak, że mała i zamienia się na wielką İ, a mała ı na wielkie I — to istotne przy przetwarzaniu tekstu komputerowego i w programowaniu. Przykłady słów: çay (herbata), şehir (miasto), göz (oko). Zagadnienia typograficzne i techniczne omówione są też na stronie o alfabecie łacińskim.

Alfabet turecki odzwierciedla zasady harmonii samogłosek: samogłoski dzielą się na przednie/tylne oraz zaokrąglone/niezaokrąglone, co wpływa na końcówki fleksyjne i wymowę. Dzięki ścisłemu odwzorowaniu dźwięków, ortografia jest względnie regularna — czytający rzadko napotykają niespodziewane warianty. Zwięzłe wyjaśnienie fonetyki znaleźć można pod adresem więcej o fonetyce.

Historia: reforma alfabetu została przeprowadzona w 1928 roku jako część szerokich reform językowych i oświatowych zapoczątkowanych przez Mustafę Kemala Atatürka; zmiana miała na celu uproszczenie edukacji i ułatwienie kontaktów z zachodnią kulturą. Dzisiaj alfabet łaciński dla tureckiego jest stosowany we wszystkich oficjalnych tekstach, mediach i edukacji. Dodatkowe informacje historyczne i kontekst kulturowy dostępne są pod odpowiednim źródłem.