Alfabet turecki (łaciński)

Podstawowe cechy

Alfabet turecki oparto na alfabecie łacińskim, ale wprowadzono dodatkowe znaki diakrytyczne oraz usunięto litery nieprzydatne dla tureckiej fonologii. System ten ma 29 liter i w dużym stopniu odzwierciedla zasadę jeden znak — jeden dźwięk, co ułatwia naukę czytania i pisania. Podstawą jego konstrukcji była adaptacja alfabetu łacińskiego z odpowiednimi modyfikacjami.

Alfabet i podział

W tureckim alfabecie występuje 29 liter. Oto pełna kolejność znaków:

1. A
2. B
3. C
4. Ç
5. D
6. E
7. F
8. G
9. Ğ
10. H
11. I
12. İ
13. J
14. K
15. L
16. M
17. N
18. O
19. Ö
20. P
21. R
22. S
23. Ş
24. T
25. U
26. Ü
27. V
28. Y
29. Z

Samogłoski: A, E, I, İ, O, Ö, U, Ü. Spółgłoski: pozostałe 21 liter. Alfabet nie zawiera angielskich liter Q, W i X, które pojawiają się wyłącznie w zapisie nazw własnych lub zapożyczeń.

Specyficzne znaki i zasady

Charakterystyczne dla tureckiego są litery z diakrytykami: Ç (cz), Ş (sz), Ö, Ü (samogłoski zaokrąglone), oraz miękka G oznaczona jako Ğ. Ważną cechą jest rozróżnienie liter I (bez kropki) i İ (z kropką): w tureckim istnieje zarówno mała ı (bez kropki), jak i mała i (z kropką). Zasada wielkich liter działa tak, że mała i zamienia się na wielką İ, a mała ı na wielkie I — to istotne przy przetwarzaniu tekstu komputerowego i w programowaniu. Przykłady słów: çay (herbata), şehir (miasto), göz (oko). Zagadnienia typograficzne i techniczne omówione są też na stronie o alfabecie łacińskim.

Alfabet turecki odzwierciedla zasady harmonii samogłosek: samogłoski dzielą się na przednie/tylne oraz zaokrąglone/niezaokrąglone, co wpływa na końcówki fleksyjne i wymowę. Dzięki ścisłemu odwzorowaniu dźwięków, ortografia jest względnie regularna — czytający rzadko napotykają niespodziewane warianty. Zwięzłe wyjaśnienie fonetyki znaleźć można pod adresem więcej o fonetyce.

Historia: reforma alfabetu została przeprowadzona w 1928 roku jako część szerokich reform językowych i oświatowych zapoczątkowanych przez Mustafę Kemala Atatürka; zmiana miała na celu uproszczenie edukacji i ułatwienie kontaktów z zachodnią kulturą. Dzisiaj alfabet łaciński dla tureckiego jest stosowany we wszystkich oficjalnych tekstach, mediach i edukacji. Dodatkowe informacje historyczne i kontekst kulturowy dostępne są pod odpowiednim źródłem.