Zawiadowca miejski (znany też jako krzykacz miejski, ang. town crier) to osoba zatrudniona przez radę miasta lub inny organ lokalny do ogłaszania publicznych komunikatów na ulicach i placach. Funkcja ta polega na rozpowszechnianiu informacji urzędowych i sądowych wśród mieszkańców w czasach, gdy prasa i środki komunikacji nie były powszechne. Zawód ma silne korzenie ceremonialne i tradycyjne, dlatego często pełniono go w odświętnym stroju.

Historia

Rola miejskiego zawiadowcy sięga średniowiecza i okresu nowożytnego, kiedy większość obywateli nie miała dostępu do drukowanych gazet ani szerokiego alfabetu. Zawiadowcy ogłaszali dekrety monarsze, edykty miejskie, wezwania do sądów, komunikaty o podatkach, zakazach, a także informacje lokalne, np. daty targów lub utraty rzeczy. Byli formalnymi łącznikami między władzą a ludnością, często opłacanymi przez radę miejską lub garnizon.

W XVIII i XIX wieku zwyczaj ubioru zawiadowcy stał się bardziej sformalizowany — stąd znana do dzisiaj wytworna szata, trójgraniasty kapelusz i inne elementy stroju. Ogłoszenia były czasem zapisywane w specjalnych księgach, tzw. Proclamation Book, które służyły jako oficjalny rejestr wydanych komunikatów. Księga proklamacyjna w Chester z początku XIX wieku odnotowuje lokalne wezwanie kurierów miejskich jako "O Tak, O Tak!" — wariant tradycyjnego zawołania.

Ubiór i rekwizyty

Tradycyjny strój zawiadowcy obejmuje często czerwono-złotą szatę lub surdut, białe bryczesy, czarne buty i charakterystyczny trójgraniasty kapelusz. Do podstawowych rekwizytów należą dzwonek lub dzwon, którym wzbudzano uwagę tłumu, oraz zwój z tekstem ogłoszenia. W niektórych miastach zawiadowca nosił też insygnia miasta lub herb, co podkreślało jego oficjalny status.

Okrzyk „Oyez”

Zanim zawiadowca zaczął czytać treść komunikatu, zwyczajowo wzywał do uwagi okrzykiem "Oyez, Oyez, Oyez!" — wyrażeniem pochodzącym z anglo-normańskiego słowa oznaczającego słuchaj. Było to wezwanie do ciszy i skupienia uwagi publiczności. Okrzyk ten przetrwał zwłaszcza w anglosaskiej tradycji sądowej i miejskiej jako element rytuału.

Obowiązki i zadania

  • Przekazywanie oficjalnych komunikatów miejskich i królewskich, w tym ogłoszeń prawnych, wyroków, zarządzeń i odwołań;
  • Informowanie o terminach sądów, targów, spisów ludności, poborów i innych wydarzeń publicznych;
  • Odczytywanie nakazów eksmisji, wyroków sądowych, wezwań do stawiennictwa;
  • Upublicznianie komunikatów w godzinach i miejscach ustalonych przez władze;
  • Prowadzenie i archiwizowanie zapisów ogłoszeń w księgach proklamacyjnych (tam, gdzie stosowano takie praktyki);
  • Pełnienie roli ceremonialnej podczas uroczystości miejskich, festynów i wydarzeń państwowych.

Współczesność

W wielu krajach rola zawiadowcy przekształciła się z funkcji stricte informacyjnej w element tradycji i ceremoniału. Współczesne media zastąpiły większość praktycznych zadań, ale krzykacze miejscy nadal występują podczas uroczystości, parad i w celach turystycznych. W niektórych miejscowościach zachowano formalne mianowanie zawiadowcy przez władze miejskie, a w innych rola funkcjonuje w formie grup rekonstrukcyjnych lub organizacji bractw.

Tradycję krzykaczy pielęgnują także kluby i stowarzyszenia, a w niektórych krajach organizowane są zawody i festiwale, gdzie oceniana jest dykcja, ekspresja i autentyczność stroju. W praktyce współczesny zawiadowca może korzystać z mikrofonu i nagłośnienia, szczególnie gdy odczytuje długie teksty lub zwraca się do dużej publiczności.

Uwagi końcowe

Funkcja zawiadowcy miejskiego jest przykładem instytucji, która łączy zadania informacyjne z elementem widowiskowym i symbolicznym. Choć jej rola praktyczna zmalała wraz z rozwojem komunikacji masowej, tradycja krzykaczy pozostaje żywym elementem kultury miejskiej w wielu miejscach.