Mała Syrenka to posąg znajdujący się w Kopenhadze, w Danii. Usytuowana jest na skale nad wodą przy promenadzie Langelinie, niedaleko cytadeli Kopenhagi (Kastellet) i stanowi jedną z najbardziej rozpoznawalnych atrakcji turystycznych miasta. Inspiracją do jej powstania było przedstawienie baletu opartego na baśni Mała Syrenka autorstwa Hansa Christiana Andersena. Posąg ma 1,25 m wysokości (ok. 4,1 stopy) i został rzeźbiony z brązu przez Edvarda Eriksena. Został zaprezentowany publiczności 23 sierpnia 1913 roku.

Geneza i wykonanie

Pomysłodawcą posągu był Carl Jacobsen, syn założyciela firmy Carlsberg, który po obejrzeniu baletu postanowił ufundować monument ku czci literackiej postaci. Poprosił o współpracę kopenhaską baletnicę Ellen Price z Teatru Królewskiego, aby pozowała do posągu. Tylko głowa posągu była wzorowana na Ellen Price — baletnica nie zgodziła się na pozowanie nago, dlatego do modelowania ciała rzeźby pozowała żona rzeźbiarza, Eline Eriksen. Rzeźbiarz Edvard Eriksen wykonał pracę z dbałością o detale anatomiczne i wyraz twarzy, tworząc intymny i melancholijny wizerunek syreny siedzącej na skale.

Opis wyglądu i technika

Posąg przedstawia pół-kobietę, pół-rybę siedzącą na kamieniu i spoglądającą w kierunku morza — elementy te nawiązują bezpośrednio do treści baśni Andersena. Wykonany z brązu, charakteryzuje się prostą, realistyczną formą i spokojnym, zamyślonym wyrazem twarzy. Pozycja i proporcje rzeźby czynią ją łatwo rozpoznawalnym symbolem miasta.

Wandalizm, uszkodzenia i konserwacje

Od połowy XX wieku posąg był kilkukrotnie celem aktów wandalizmu. Bywała wielokrotnie oblana farbą, odcinaano jej części ciała, a także zdarzały się próby zniszczenia przy użyciu materiałów wybuchowych. We wrześniu 2003 roku posąg został oderwany od podstawy za pomocą materiałów wybuchowych. Po takich aktach rzeźba zawsze była naprawiana i poddawana konserwacji przez specjalistów; miasto oraz muzea dbające o dziedzictwo kulturowe regularnie prowadzą prace konserwatorskie, aby zabezpieczyć i odtworzyć uszkodzenia. W odpowiedzi na częste dewastacje wprowadzono także dodatkowe środki ochrony i nadzoru.

Znaczenie kulturowe i turystyczne

Mała Syrenka stała się symbolem Kopenhagi i całej Danii — często pojawia się na pocztówkach, w przewodnikach i materiałach promocyjnych. Mimo niewielkich rozmiarów rzeźba przyciąga rocznie wiele tysięcy turystów, którzy odwiedzają Langelinie, robią zdjęcia i zapoznają się z historią Andersena oraz dziejami samego monumentu. Posąg inspiruje także do dyskusji o ochronie dziedzictwa, roli sztuki w przestrzeni publicznej i relacji między dziełem a społeczeństwem.

Ciekawostki

  • Choć oryginalna inspiracja pochodzi z baśni literackiej, bezpośrednim impulsem do stworzenia posągu był balet oparty na tej opowieści.
  • Głowa i ciało posągu były wzorowane na dwóch różnych modelkach — Ellen Price i Eline Eriksen — co bywa podkreślane w opowieściach o rzeźbie.
  • Pomimo licznych aktów wandalizmu i napraw, Mała Syrenka pozostaje autentycznym symbolem — jej historia jest częścią tożsamości miasta.

Mała Syrenka to nie tylko dzieło rzeźbiarskie, ale również żywy element kulturowego pejzażu Kopenhagi, którego losy odzwierciedlają zmiany społeczno-kulturowe XX i XXI wieku.