Kolumna Trajana w Rzymie: historia, reliefy i znaczenie
Kolumna Trajana w Rzymie — historia, spiralne reliefy wojen dackich, znaczenie i tajemnice Forum Trajana. Poznaj ikonę rzymskiej architektury i sztuki.
Kolumna Trajana to rzymska kolumna triumfalna w Rzymie, we Włoszech, wzniesiona dla upamiętnienia zwycięstw cesarza Trajana w wojnach dacjiańskich (101–102 i 105–106 n.e.). Prawdopodobnie projekt sporządził Apollodorus z Damaszku na zlecenie rzymskiego Senatu. Kolumna stoi na Forum Trajana, u podnóża Wzgórza Kwirynału, na północ od Forum Romanum, a ukończono ją w 113 r. n.e. Znajduje się przy pozostałościach kompleksu forum, w pobliżu Bibliotek i Bazyliki Ulpius.
Budowa i wymiary
Kolumna ma około 30 metrów wysokości samego trzonu i około 35 metrów łącznie z dużym postumentem. Zbudowana jest z szeregu 20 pustych od środka bloków marmuru z Carrary, ułożonych jeden na drugim; każdy z tych bloków ważył około 32 ton, a średnica trzonu wynosi około 3,7 m (11 stóp). Ostatni, wierzchołkowy blok (zwany czasem głowicą) oceniany jest na około 53,3 tony i musiał zostać uniesiony na wysokość około 34 m podczas wznoszenia konstrukcji.
Wewnątrz kolumny znajduje się centralne, puste wnętrze z spiralnymi schodami — 185 stopni prowadzi do platformy widokowej u góry. Schody te miały wstawki naświetlające, które dostarczały światła do wnętrza. System 20 pustych bloków i wewnętrzna klatka schodowa były mistrzowskim osiągnięciem inżynieryjnym starożytnego Rzymu.
Fryz i reliefy
Na trzonie kolumny owija się spiralny fryz płaskorzeźbny, przedstawiający przebieg wojen dacyjskich. Całkowita długość tego fryzu to około 190 metrów (według tradycyjnych wyliczeń) i owija się wokół kolumny 23 razy. Płaskorzeźba ukazuje zarówno sceny bitewne, jak i działania logistyczne oraz epizody życia codziennego armii: przygotowania do walki, budowę obozów i mostów, bitwy, kapitulacje, sceny dyplomatyczne i obrzędy religijne. Widać tam elementy taktyki, okręty transportowe, machiny oblężnicze, obozowe pracownie i portrety dowódców — łącznie przedstawiono tam kilka tysięcy postaci (szacunki mówią zwykle o ok. 2,500–2,700 postaciach).
Fryz nie jest jedynie kroniką militarną — pełnił funkcję propagandową: pokazywał potęgę i porządek Imperium, dyscyplinę wojskową oraz mądrość i cnoty cesarza. Jednocześnie stanowi cenne źródło dla historyków i archeologów, dostarczając szczegółów uzbrojenia, mundurów, budownictwa obozowego i technik inżynieryjnych z początku II wieku n.e.
Funkcja grobowca i inskrypcje
W podstawie kolumny znajdowała się dedykacyjna inskrypcja (częściowo zachowana) oraz miejsce, w którym umieszczono prochy Trajana — według źródeł jego urna była schowana w podstawie. Kolumna pełniła zatem także funkcję mausoleum i pomnika pamięci cesarza i jego zwycięstw.
Figura na szczycie i zmiany w średniowieczu oraz nowożytności
Na podstawie starożytnych monet i wyobrażeń sugerowano różne rozwiązania dla zwieńczenia kolumny — pojawiają się na nich m.in. motywy orła. W rzeczywistości na wierzchołku pierwotnie stał posąg samego Trajana; jednak posąg ten zaginął w średniowieczu. 4 grudnia 1587 r. papież Sykstus V polecił umieścić na szczycie brązową figurę św. Piotra, która stoi tam do dziś. W średniowieczu i później kolumna ulegała różnym przekształceniom i była wykorzystywana jako punkt orientacyjny w zabudowie miasta.
Znaczenie i wpływ
Kolumna Trajana jest jednym z najwybitniejszych przykładów rzymskiego pomnika historycznego. Połączenie wyrafinowanej rzeźby narracyjnej z zaawansowaną techniką budowlaną uczyniło z niej wzór dla późniejszych kolumn triumfalnych — zarówno w starożytności (np. Kolumna Marka Aureliusza), jak i w epoce nowożytnej (np. liczne kolumny upamiętniające zwycięstwa wojskowe w Europie). Fryz kolumny stanowi nieocenione źródło ikonograficzne i dokumentacyjne dla badań nad wojskowością i administracją rzymską.
Konserwacja i stan zachowania
Przez wieki kolumna była narażona na czynniki atmosferyczne, uszkodzenia i rabunki elementów dekoracyjnych. Od XVIII i XIX wieku podejmowano prace konserwatorskie, a w XX i XXI wieku prowadzone są dalsze działania zabezpieczające i restauracyjne, mające chronić marmurową rzeźbę oraz strukturę nośną. Pomimo zniszczeń i ubytków detali fryz zachował wystarczająco dużo informacji, by pozostawać jednym z najważniejszych zabytków starożytnego Rzymu.
Kolumna Trajana to zarazem pomnik zwycięstwa, mauzoleum i wyjątkowe archiwum wizualne — do dziś fascynuje historyków, archeologów, artystów i turystów odwiedzających Rzym.
Panorama Kolumny Trajana
Pytania i odpowiedzi
P: Co to jest Kolumna Trajana?
O: Kolumna Trajana to rzymska kolumna triumfalna w Rzymie, we Włoszech. Została zbudowana dla upamiętnienia zwycięstwa cesarza rzymskiego Trajana w wojnach dackich.
P: Kto zlecił budowę Kolumny Trajana?
O: Senat rzymski nakazał budowę Kolumny Trajana na wniosek jej architekta Apollodora z Damaszku.
P: Gdzie znajduje się Kolumna Trajana?
O: Kolumna Trajana znajduje się na Forum Trajana, w pobliżu wzgórza Kwirynał, na północ od Forum Romanum.
P: Kiedy została ukończona?
O: Została ukończona w 113 roku n.e.
P: Jakie są jej cechy?
O: Kolumna posiada spiralną płaskorzeźbę, która przedstawia wojny między Rzymianami i Dacianami (101-102 i 105-106). Posiada również spiralne schody o 185 stopniach, które prowadzą do platformy widokowej na szczycie.
P: Jak wysoka jest ta kolumna?
O: Kolumna ma około 30 metrów wysokości, 35 metrów wraz z dużym cokołem.
P: Co zrobił z nią papież Sykstus V 4 grudnia 1587 roku?
O: 4 grudnia 1587 r. papież Sykstus V ukoronował szczyt brązową figurą św.
Przeszukaj encyklopedię