Rozejm w Tanggu (1933) – zawieszenie broni Chin i Japonii po Mandżurii

Rozejm w Tanggu, czasami nazywany rozejmem w Tangku (chiński: 塘沽协定; 塘沽協定; Tánggū Xiédìng; Tanku kyōtei (塘沽協定)) był zawieszeniem broni podpisanym między Chinami a Cesarstwem Japonii w dystrykcie Tanggu, Tianjin 31 maja 1933 roku, formalnie kończącym japońską inwazję na Mandżurię, która rozpoczęła się dwa lata wcześniej.

Tło

W wyniku incydentu mukdeńskiego we wrześniu 1931 r. armia japońska (Kwantung) zajęła Mandżurię i w 1932 r. utworzyła marionetkowe państwo Mandżukuo (Manchukuo). Rząd Republiki Chin nie zdołał skutecznie zatrzymać japońskiej ekspansji, a sprawę skierowano do Ligi Narodów. Raport Lyttona z 1932 r. potępił działania Japonii, co doprowadziło do jednostronnego wycofania się Japonii z Ligi w marcu 1933 r. Wiosną 1933 r. walki przeniosły się na obszary w rejonie Wielkiego Muru Chińskiego i na przedpolach Pekinu (Beiping) oraz Tianjin — ostatecznie doprowadzając do negocjacji i zawarcia rozejmu w Tanggu.

Postanowienia rozejmu

Rozejm w Tanggu miał na celu natychmiastowe zawieszenie działań zbrojnych i ustalenie linii demarkacyjnej. Do głównych punktów należały:

• zawieszenie broni między stronami;
• wycofanie chińskich oddziałów z wyznaczonych terenów przy Wielkim Murze oraz tworzenie strefy zdemilitaryzowanej;
• strefa zdemilitaryzowana miała oddzielać siły chińskie od japońskich i ich sojuszników, a w praktyce ograniczała wolę Pekinu do odtwarzania tam regularnych garnizonów;
• uznanie faktycznego panowania Japonii nad Mandżurią — choć rozejm nie był formalnym uznaniem państwa Mandżukuo, w praktyce utrwalał japońską kontrolę nad zajętymi terytoriami;
• ograniczenia suwerenności Chin w rejonie północno-wschodnim — rozejm narzucał warunki, które osłabiały zdolność rządu centralnego do obrony tych obszarów.

Reakcje międzynarodowe

Liga Narodów i większość państw zachodnich potępiły japońską agresję, lecz nie podjęły skutecznych działań zmierzających do odwrócenia jej skutków. Raport Lyttona stał się podstawą krytyki, jednak polityka appeasementu i brak realnych sankcji wobec Japonii sprawiły, że rozejm w Tanggu utrwalił zmieniający się status quo w Azji Wschodniej. Wycofanie się Japonii z Ligi w marcu 1933 r. dodatkowo ograniczyło możliwości międzynarodowej presji.

Konsekwencje i znaczenie

• Długofalowe osłabienie pozycji Chin — rozejm stanowił polityczną porażkę rządu Narodowej Partii Kuomintang (rząd Czang Kaj-szeka), który zgodził się na kompromis, by uniknąć dalszej wojny na czas konsolidacji kraju.
• Ugruntowanie japońskiej polityki ekspansji — sukces militarny i polityczny w Mandżurii oraz brak zdecydowanej reakcji międzynarodowej zachęciły Tokio do kontynuowania agresywnej polityki wobec Chin.
• Powołanie stref autonomicznych i wpływów — w kolejnych latach pojawiały się lokalne struktury zależne od Japonii (m.in. ośrodki autonomiczne w Hebei i okolicach), co jeszcze bardziej ograniczało chińską suwerenność w północnych prowincjach.
• Droga do wojny totalnej — rozejm nie rozwiązał zasadniczych napięć i w latach 30. doprowadził do kolejnych konfliktów, których eskalacją był wybuch wojny chińsko‑japońskiej w 1937 r.
• Reakcja społeczna w Chinach — porozumienie spotkało się z szeroką krytyką społeczną i polityczną, była postrzegana jako zdrada interesów narodowych, co wzmocniło opozycję i nastroje antyjapońskie.

Krótka oś czasu

• wrzesień 1931 — incydent mukdeński i rozpoczęcie inwazji japońskiej na Mandżurię;
• 1932 — proklamacja Mandżukuo;
• 1932 — Raport Lyttona potępia działania Japonii;
• 27 marca 1933 — Japonia opuszcza Ligę Narodów;
• 31 maja 1933 — podpisanie rozejmu w Tanggu;
• 1933–1937 — utrwalenie japońskich wpływów i stopniowa eskalacja konfliktów prowadzących do pełnoskalowej wojny w 1937 r.

Ocena historyczna

Rozejm w Tanggu bywa oceniany jako jednorazowe zawieszenie broni, które zamiast przynieść trwały pokój, zalegalizowało zdobycze militarne i polityczne Japonii oraz odsłoniło słabość międzynarodowych mechanizmów bezpieczeństwa międzywojennej Europy i Azji. Dla Chin był to krok cofający suwerenność na znacznym obszarze kraju i jeden z ważnych etapów prowadzących do większego konfliktu w drugiej połowie lat 30.